Maria H.C.Vendrik
Lerares,
leidinggevend in nationale en
internationale katholieke vrouwenorganisaties
4 Januari 1908, Maarn
+ 17 September 1982,
Utrecht
Rie, zoals zij bij familie en in haar vriendenkring werd genoemd, studeerde aan de Pedagogische Academie in Utrecht en behaalde daarna de aktes Engels en Frans. Zij sprak deze talen vloeiend, wat van groot belang was in haar latere internationale werk.
Haar leiderschapskwaliteiten werden spoedig ontdekt; het is dus niet verwonderlijk dat zij dikwijls gevraagd werd voor leidinggevende taken. Hoewel zij allerminst uit was op persoonlijke carrière werd zij in de loop der jaren benoemd in zeer hoge functies in nationale en internationale organisaties, die werkzaam zijn op het terrein van de emancipatie en de vorming van vrouwen.Op spontane wijze en met ernst en humor wist zij mensen to winnen voor gezamelijke belangen en hen to bewegen zich daarvoor in te zetten. Zelf was zij daarvan een levend en aansprekend voorbeeld.
In 1945 richtte zij samen met anderen de 'Katholieke Actie voor de Vrouwelijke Jeugd in Nederland' op en in dat zelfde jaar werd zij tot presidente van deze KAVJ gekozen. Zij heeft voortdurend benadrukt, en met zichtbaar resultaat,dat aan meisjes gelijke kansen in onderwijs en in beroepsmogelijkheden geboden moeten worden als aan jongens. Dat was pionierswerk in die tijd binnen de Katholieke kerk.
De kracht van haar overtuiging en haar talent voor communicatie werden ook buiten Nederland opgemerkt. Zij werd in 1952 vice-president en vier jaar later president van de 'Fédération Mondiale de Jeunesse Féminine Catholique'. Haar jarenlange ervaring in internationaal jeugdwerk mondde uit in leidinggevende functies in overkoepelende organisaties, onder andere:
- lid van de Raad van de 'World Union of Catholic Women's Organizations' (WUCWO).
- lid van de 'Women's Ecumenical Liaison Group', in 1968 opgericht door de Wereldraad van Kerken èn het Secretariaat voor de Eenheid van Christenen te Rome.
- president van de 'Conference of Catholic International Organizations'.
Met al haar vermogens meewerken aan het verwerkelijken van de gelijkwaardige plaats van de leken, en bijzonder van de vrouwen, in de Katholieke kerk, was het levenswerk van Rie Vendrik, dat zij beleefde als een persoonlijke zending. Vanuit een levend christelijk geloof en een helder verstaan van de bijbelse boodschap voelde zij zich verplicht om er onvermoeibaar voor te strijden dat in de kerk discriminerende denkbeelden en bepalingen ten aanzien van vrouwen uitgebannen worden. De tegenstrijdigheid tussen het beamen van het evangelisch beginsel van de gelijkwaardigheid van de seksen èn het legitimeren van de ongelijkheid in praktijk, regels en wetten mag niet langer getolereerd worden.
Rie was staflid van De Horstink, het landelijk Centrum van Katholieke Actie, dat in Nederland actief was op het gebied van de vorming van leken. Zij werd als auditrice uitgenodigd op de derde zitting van het Vaticaans Concilie. In verschillende werkgroepen bracht zij daar de eigen verantwoordelijkheid van de leken naar voren vanuit de visie op een vernieuwde kerk,waarin mannen en vrouwen gelijkberechtigd samenwerken aan de vooruitgang en het heil van de wereld.
De vasthoudende stem van vrouwen
Het Derde Wereld Congres voor Leken Apostolaat in 1967 to Rome was voor Rie en alle deelnemers een hoogtepunt van de lekenbeweging na het Vaticaans Concilie. Rie vervulde een belangrijke rol bij de intensieve voorbereiding van het congres en in de leiding ervan. Hier ondervond zij voor het eerst van nabij de openlijke en verborgen manipulaties van Vaticaanse autoriteiten, die probeerden greep to houden op het congres en zijn lekenleiders.
In 1968 werd zij benoemd als lid van de door het Vaticaan opgerichte 'Internationale Raad voor de Leken' to Rome. Meteen vanaf het begin stelde zij zich zeer onafhankelijk en vrijmoedig op. Samen met andere leden weigerde zij een loyaliteitsverklaring te ondertekenen, die de leden verplichtte tot geheimhouding over de inhoud van de vergaderingen.
In 1973 werd voor het eerst in de geschiedenis van de Katholieke kerk een speciale 'Studiecommissie over de Vrouw in de Maatschappij en in de Kerk' opgericht. Dit besluit wekte grote verwachtingen: zou nu de erkenning van de gelijkwaardigheid van alle leden van het Volk van God consequent toegepast worden op vrouwen, ook wat betreft de toegang tot de kerkelijke ambten? En dit deste meer omdat deze studiecommissie ingesteld werd in antwoord op de Bisschoppensynode van 1971, waar de Canadese bissschoppen hadden aangedrongen op een diepgaande studie naar de mogelijkheid van vrouwen in het kerkelijk ambt.
Maar nog voordat deze commissie bijeen kwam zond het Vaticaan een geheim memorandum aan de bisschoppenconferenties, waarin de grenzen van het onderzoek door de commissie nauwkeurig werden aangegeven: uitgangspunt van het onderzoek moet zijn de Vaticaanse leer over de specifieke taak van de vrouw en de complementariteit van man en vrouw. En vanaf het begin moet de studie over de mogelijkheid van de ambtswijding van vrouwen worden uitgesloten. Voor Rie, die benoemd werd tot lid van deze commissie, is deze functie de meest ingrijpende in haar leven geworden.
Tijdens het twee jaar durende werk van de studiecommissie heeft zij al haar talenten ingezet voor open en eerlijke discussies ondanks de manipulaties en intimidaties van Vaticaanse zijde. Zij heeft samen met vier andere vrouwen uit België, Spanje, Portugal en Brazilië krachtig weerstand geboden tegen de voorgelegde teksten, waarin de Romeinse visie op de 'specifieke natuur' van de vrouw met bijbelse en theologische argumenten werd opgedrongen.
Het moedig optreden van de 'groep van vijf' culmineerde in het opstellen van een 'Minderheidsrapport'. Hierin klinkt een indrukwekkend getuigenis van de stem van het geweten van deze vrouwen, die de overtuiging en de hoop van talloze katholieke vrouwen vertolkten.
Maria Vendrik: een wijze, hartelijke en vastberaden vrouw met visie en geduld; een vrouw, zacht èn sterk. Zij was en blijft een inspiratie voor veel vrouwen en mannen in de Kerk wereldwijd.
René van Eyden en Dirkje Donders
pagina geschonken door Prof. en Mevr. René en Akke van Eyden
en Drs. Dirkje Donders
Belangrijke bijbehorende teksten: