|
Manuscript reference: Monte Cassino 451, here folium 14r - 15r
11th century: ca 1022 - 1035 under Abbot Theobald;
copied from a manuscript in Rome that seems to have been used for the
coronation of Otto III in 996 AD
translation from the Latin by John Wijngaards
The rite here published is also found almost identically in four other manuscripts: The Ordo Romanus according to Hittorp, Vienna 701, Vallicella 5 and Vendome 14, the so-called family 'Mainz A'. Specific words or characters that deviate in this manuscript have been printed in green on this page. They are editorial changes, or mistakes, introduced by the scribe who copied the manuscript from its original. Or they reveal the specific original from which he copied. For an overview of how the rite developed see here.
| Ordo ad diaconam faciendam | ||
|---|---|---|
|
The word 'diacona' is ancient. Later the word 'diaconissa' (deaconness) became common. |
|
|
Episcopus, cum diaconam benedicit, orarium in collo eius ponit. Quando autem ad ecclesiam procedit, portat illud super collum suum, sic vero, ut summitas orarii ex utraque parte sub tunica sit. |
|
|
|
The stole originally indicated the full status of the diaconate. Whoever wore a diaconate stole without ordination was excommunicated (Synod of Laodicea 363 AD). |
|
|
|
|
|
|
The ordination prayer - EXAUDI - which stood here in the ancient text is omitted because it is used again in the mass ritual that follows (see no 10). |
The formulary of this Mass contains many ancient elements. In the ministry of the woman deacon, the accent lies on her work among women: instruction and offering spiritual comfort to sick and dying women in their homes. Ancient elements are shown within a red frame.
It is clear that a new stress had developed in time focusing on 'the vow of sexual abstinence' required of the deacon. Such elements are highlighted in a green frame. However, the mass is distinct from other masses (i) for the ordination of an abbess; (ii) for the consecration of virgins ("who decide to live a life of celibacy in their own homes"); (iii) for the consecration of a widow who has professed chastity; and (iv) for the consecration of a nun.
|
Item missa ad diaconam consecrandam |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
Antiph. Deus in nomine tuo; psalm. Quoniam alieni. |
|
|
|
|
|
|
Oremus. Deus, castitatis amator et continentiae conservator, supplicationem nostram benignus exaudi et hanc famulam tuam propitius intuere, ut quae pro timore tuo continentiae pudicitiam vovit, tuo auxilio conservet, et sexagesimum fructum continentiae et vitam aeternam te largiente percipiet. Per. |
|
|
|
The contents of this prayer focus on the support women deacons need in their commitment to sexual abstinence. |
|
|
Ad Corinthios. Fratres, nescitis, quoniam corpora vestra ... |
|
|
|
|
|
|
Graduale. De necessitatibus meis, Domine. Versus. Ad te, Domine, levavi. Allel. Amavit eam Dominu et ornavit. |
|
|
|
|
|
|
Deinde prostrata illa ante altare, imponatur litania. Qua finita dicat episcopus super illam hanc orationem. |
|
|
|
In the Latin rite, the litany precedes the actual ordination. |
|
|
Exaudi, Domine, preces nostras et super hanc famulam tuam N. spiritum tuae benedictionis emitte, ut coelesti munere ditat(i)a, et tuae gratia(e)m possit maiestatis acquirere, et bene (b)vivendi aliis exemplum praebere. Per. |
|
|
|
This is the ancient ordination prayer, completely parallel to the ordination prayer of a male deacon. Note that 'benedictio' in Latin here means: 'ordination' as it does for bishops and priests. |
|
|
Sequitur consecratio in modum praefationis |
|
|
|
Ordination prefaces were used in the Latin rite for all the major orders: bishops, priests and deacons. |
|
|
Deus, qui Annam filiam Phanuelis, vix per annos septem sortitam iugalem coniugium, ita in annos octoginta quattuor in sancta et intemerata viduitate servasti, ut noctibus ac diebus orationes ieiuniaque miscentem, usque ad prophetiae gratiam sub circumcisione Christi tui, iustus remunerator, adduceres; quinque deinceps per apostolicam institutionem sanctarum huius ordinationis manibus foeminarum, sexum ipsius adolescentulas ac iuniores instrui cum sancti chrismatis visitatione iussisti, suscipere dignare, omnipotens, piissime rerum omnium Deus, huius famulae tuae arduum et laboriosum nec satis discrepans a perfecta virginitate propositum, quia tu creaturarum omnium conditor probe nosti mundiales illecebras non posse vitari: sed cum ad te venitur per te, numquam animas semel vivificatas vel terribiles passiones vel deliciarum blandimenta sollicitant. Nam sensibus, quibus ipse dignaris infundi, nihil est desiderabilius quam regnum tuum, nihil terribilius quam iudicium tuum. Da ergo, Domine, ad petitionem nostram huic famulae tuae inter coniugatas tricesimum, cum viduis sexagesimum fructum. Sit in ea cum misericordia districtio, cum humilitate largitas, cum libertate honestas, cum humanitate sobrietas. Opus tuum die ac nocte meditetur, ut die vocationis suae talis esse mereatur, quales per spiritum prophetiae esse voluisti presta hoc. Per. |
|
|
|
This ordination preface tells us that the task of the woman deacon had two main components at this time: 1. prophecy, probably referring to instructions given to women and girls by women deacons; 2. visiting women and anointing them with chrism, referring to visiting sick and dying women at home: when a woman deacon might bring holy communion and perform the anointing of the sick. The petition to save the woman deacon from the temptations of the world may also refer to the risks she took when performing her ministry in other people's homes. |
|
|
Tunc ponat episcopus orarium in colla eius, dicens ipsa autem: stola iocunditatis induat te Dominus. |
|
|
|
The word 'orarium', derived from its Greek equivalent, uniquely refers only to the diaconate stole. |
|
|
Imponat velamen capiti suo palam omnibus de altari acceptum, cum Antiph. Ipsi sum desponsata. |
|
|
|
According to the Byzantine rite, the bishop adjusts the stole under an ordinary veil which the woman deacon was already wearing. Here the veil becomes another sign of the sexual continence she has vowed. |
|
|
Oratio. Preces famulae tuae, quaesumus, Domine, benignus exaudi, ut assumtam castitatis gratiam te auxiliante custodiat. Per. |
|
|
|
|
|
|
Ad annulum dandum. Accipe annulum fidei, signaculum spiritus sancti, ut sponsa Christi voceris, si ei fideliter servieris. Per. |
|
|
|
During the wedding ceremony husbands would give a ring to their brides, which perhaps also carried their seal. |
|
|
Ad torquem. Accipe signum Christi in capite, ut uxor eius efficiaris, et si in eo permanseris, in perpetuum coroneris. |
|
|
|
The meaning of 'torquis' here is not clear. In classical latin it denotes a clasp round the neck, or a chain hanging from the neck or a necklace. Here it seems to indicate a round quasi-crown on the head. |
|
|
Prosequentibus illis qui circumstant antiphonam. Anulo suo. |
|
|
|
"Subarrhavit" literally: "has acquired me by a down payment". |
|
|
Oratio. Famulam tuam, quaesumus, Domine, pia devotione iuvante perducat ad veniam, quatenus mereatur a cunctis mundari sordibus delictorum, reconciliatam tibi per Christum sereno vultu respicias et omnia eius peccata dimittas, severitatem quoque iudicii tui ab ea clementer suspendas et miserationis tuae clementiam super eam benignus infundas. Per. |
|
|
|
|
|
|
Tunc imponat evangelium secundum Matheum. In illo tempore R Jesus et dixit: Non potest homo accipere usque me autem minui. |
|
|
|
|
|
|
Post evangelium in ordine velarum (corrected to velatarum) ad manus episcopi offerant, choro imponente offert. Miserere mei, Domine. |
|
|
|
|
|
|
Secret. Munera, quaesumus, Domine, famulae et sacratae tuae, quae tibi ob consecrationem sui corporis offert, simul ad eius animae medelam proficiant. Per. |
|
|
|
|
|
|
Other manuscripts that retain a mass formulary for ordaining a woman deacon have a mass preface here. |
|
|
Infra agenda: ... Hanc ergo oblationem servitutis nostrae sed et cunctae familiae tuae, quaesumus, Domine, quam tibi offero pro incolumitate famulae tuae, ob devotionem mentis suae pius ac propitius clemente vultu suscipias, tibi vero supplicantes libens protege, dignanter exaudi. Diesque nostros. |
|
|
|
|
|
|
Benedictio. Benedic, Domine, hanc famulam tuam preciosi filii tui sanguine comparatam. R. Amen. Benedictionis tuae gratiam, quam desiderat, consequatur: et sine ulIa offensione maiestati tuae dignum exibeat famulatum. R. Amen. Cursum vitae suae impleat sine ullis maculis delictorum et superet in bonis actibus inimicum. R. Amen. Quod ipse praestare digneris. |
|
|
|
|
|
|
Communio. Servite Domino in timore. |
|
|
|
|
|
|
Postcommunio. Bonorum, Deus, operum institutor, famulae tuae cor purifica, ut nihil in ea quod punire, sed quod coronare possis, invenias. Per. |
|
|
|
|
|
|
Diacona vero illa inter mysteria sacra communicet et post missam episcopus ei pastorali banno pacem confirmat, ut sua cum securitate et quiete possideat. |
|
|
|
As we know from similar ordination liturgies, this means that, like other sacred ministers, she received communion from the bishop in the sanctuary itself. |
Ministries of women in the West
Deaconesses
gaul, italy, germany Widows
north africa, gaul, italy
Conhospitae
england, wales, ireland Presbyterae
southern italy, sicily Freilas
basque area, gaul, spain Abbess
Sacerdos
england, germany
![]()
Join our Women Priests' Mailing List
for occasional newsletters:An email will be immediately sent to you
requesting your confirmation.