|
folium 11v - 12r
mss second half of the 11th century; much like Monte
Cassino 451;
copied from a manuscript in Rome which may have been used for the corontation of Otto III at Rome in 996
translation from the Latin by John Wijngaards
The rite here published is also found almost identically in four other manuscripts: The Ordo Romanus according to Hittorp, Monte Cassino 451, Vienna 701 and Vendome 14, all belonging to the so-called family Mainz A. Specific words or characters that deviate in this manuscript have been printed in green on this page. They are editorial changes, or mistakes, introduced by the scribe who copied the manuscript from its original. Or they reveal the specific original from which he copied. For an overview of how the rite developed see here.
| Ordo ad diaconam faciendam | ||
|---|---|---|
|
The word 'diacona' is ancient. Later the word 'diaconissa' (deaconness) became common. |
|
|
Episcopus, cum diaconam benedicit, orarium in collo eius ponat. Quando autem ad ecclesiam procedit, portat illud super collum suum, sic vero, ut summitas orarii ex utraque parte sub tunica sit. |
|
|
|
The stole originally indicated the full status of the diaconate. Whoever wore a diaconate stole without ordination was excommunicated (Synod of Laodicea 363 AD). |
|
|
|
|
|
|
The ordination prayer - EXAUDI - which stood here in the ancient text is omitted because it is used again in the mass ritual that follows (see no 10). |
The formulary of this Mass contains many ancient elements. In the ministry of the woman deacon, the accent lies on her work among women: instruction and offering spiritual comfort to sick and dying women in their homes. Ancient elements are shown within a red frame.
It is clear that a new stress had developed in time focusing on 'the vow of sexual abstinence' required of the deacon. Such elements are highlighted in a green frame. However, the mass is distinct from other masses (i) for the ordination of an abbess; (ii) for the consecration of virgins ("who decide to live a life of celibacy in their own homes"); (iii) for the consecration of a widow who has professed chastity; and (iv) for the consecration of a nun.
|
Item missa ad diaconam consecrandam |
|
|
|---|---|---|
|
|
|
|
Antiphona Deus in nomine tuo salvum me fac; ps. Quoniam alieni. |
|
|
|
|
|
|
Deus, castitatis amator et continentiae conservator, supplicationem nostram benignus exaudi et hanc famulam tuam propitius intuere, ut quae pro timore tuo continentiae pudicitiam vovit, tuo auxilio conservet, et sexagesimum fructum continentiae et vitam aeternam te largiente percipiet. Per. |
|
|
|
The contents of this prayer focus on the support women deacons need in their commitment to sexual abstinence. |
|
|
Lectio. Require in domenica post pentecosten feria IIIIa. |
|
|
|
|
|
|
Graduale. De necessitatibus. Versus. Ad te, Domine, levavi. Allel. Amavit eam Dominus. |
|
|
|
|
|
|
Deinde prostrata illa ante altare, imponatur litania. Qua finita dicat episcopus super illam hanc orationem. |
|
|
|
In the Latin rite, the litany precedes the actual ordination. |
|
|
Exaudi, Domine, preces nostras et super hanc famulam tuam N. spiritum tuae benedictionis emitte, ut coelesti munere ditata, et tuae gratiam possit maiestatis acquirere, et bene vivendi aliis exemplum praebere. Per. |
|
|
|
This is the ancient ordination prayer, completely parallel to the ordination prayer of a male deacon. Note that 'benedictio' in Latin here means: 'ordination' as it does for bishops and priests. |
|
|
Sequitur consecratio in modum praefationis |
|
|
|
Ordination prefaces were used in the Latin rite for all the major orders: bishops, priests and deacons. |
|
|
Deus, qui Annam filiam Phanuelis, vix per annos septem sortitam iugalem coniugium, ita in annos octoginta quattuor in sancta et intemerata viduitate servasti, ut noctibus ac diebus orationes ieiuniaque miscentem, usque ad prophetiae gratiam sub circumcisionem Christi tui, iustus remunerator, adduceres; quique deinceps per apostolicam intentionem sanctarum huius ordinationis manibus foeminarum, sexum ipsius adolescentulas ac iuniores instrui cum sancti chrismatis visitatione iussisti, suscipere dignare, omnipotens, piissime rerum omnium Deus, huius famulae tuae arduum et laboriosum nec satis discrepans a perfecta virginitate propositum, quia tu creaturarum omnium conditor probe nosti mudiales illecebras non posse visitari: sed cum ad te venitur per te, numquam animas semel vivificatas vel terribiles passiones vel delitiarum blandimenta sollicitant. Nam sensibus, quibus ipse dignaris infundi, nichil est desiderabilius quam regnum tuum, nichil terribilius quam iudicium tuum. Da ergo, Domine, ad petitionem nostram huic famulae tuae inter coniugatas tricesimum, cum viduis sexagesimum fructum. Sit in ea cum misericordia districtio, cum humilitate largitas, cum libertate honestas, cum humanitate sobrietas. Opus tuum die ac nocte meditetur, ut die vocationis suae talis esse mereatur, quales per spiritum prophetiae esse voluisti. Per. |
|
|
|
This ordination preface tells us that the task of the woman deacon had two main components at this time: 1. prophecy, probably referring to instructions given to women and girls by women deacons; 2. visiting women and anointing them with chrism, referring to visiting sick and dying women at home: when a woman deacon might bring holy communion and perform the anointing of the sick. The petition to save the woman deacon from the temptations of the world may also refer to the risks she took when performing her ministry in other people's homes. |
|
|
Tunc ponat episcopus orarium in colla eius, dicendo ita: stola iucunditatis induat te Dominus (omnipotens). |
|
|
|
The word 'orarium', derived from its Greek equivalent, uniquely refers only to the diaconate stole. |
|
|
Ipsa autem imponat velamen capiti suo palam omnibus de altari acceptum, Antiph. Ipsi sum desponsata. |
|
|
|
According to the Byzantine rite, the bishop adjusts the stole under an ordinary veil which the woman deacon was already wearing. Here the veil becomes another sign of the sexual continence she has vowed. |
|
|
Preces famulae tuae, quaesumus, Domine, benignus exaudi, ut assumtam castitatis gratiam te auxiliante custodiat. Per. |
|
|
|
|
|
|
Ad annulum dandum. Accipe annulum fidei, signaculum spiritus sancti, ut sponsa Christi voceris, si fideliter ei servieris. Per. |
|
|
|
During the wedding ceremony husbands would give a ring to their brides, which perhaps also carried their seal. |
|
|
Ad torquem. Accipe signum Christi in capite, ut uxor efficiaris, et si in eo permanseris, in perpetuum coroneris. |
|
|
|
The meaning of 'torquis' here is not clear. In classical latin it denotes a clasp round the neck, or a chain hanging from the neck or a necklace. Here it seems to indicate a round quasi-crown on the head. |
|
|
Prosequentibus illis qui circumstant antiphonam. Anulo suo. |
|
|
|
"Subarrhavit" literally: "has acquired me by a down payment". |
|
|
Famulam tuam, quaesumus, Domine, pia devotio te iuvante perducat ad veniam, quatinus mereatur a cunctis mundari sordibus delictorum, reconciliatam tibi per Christum sereno vultu respicias et omnia eius peccata dimittas, severitatem quoque iudicii tui ab ea clementer suspendas et miserationis tuae clementiam super eam benignus infundas. Per. |
|
|
|
|
|
|
Tunc imponit evangelium secundum Matheum. In illo tempore respondit Jesus et dixit: Non potest homo accipere. |
|
|
|
|
|
|
Post evangelium in ordine velarum ad manus episcopi offerant, choro imponente Miserere mei, Domine. |
|
|
|
|
|
|
Secret. Munera, Domine quaesumus, famulae et sacratae quae tuae tibi consecrationem sui corporis offert, simul ad eius animae medelam proficiant. Per. |
|
|
|
|
|
|
Other manuscripts that retain a mass formulary for ordaining a woman deacon have a mass preface here. |
|
|
Hanc ergo oblationem servitutis nostrae sed et cunctae familiae tuae, quaesumus, Domine, quam tibi offero pro incolumitate famulae tuae, ob devotionem mentis suae pius ac propitius clemente vultu suscipias, tibi vero supplicantes libens protege, dignanter exaudi. Diesque nostros. |
|
|
|
|
|
|
Benedictio. Benedic, Domine, hanc famulam tuam preciosi filii tui sanguine comparatam. Amen. Benedictionis tuae gratiam, quam desiderat, consequatur: et sine ulIa offensione maiestatis tuae dignum exhibeat famulatum. Amen. Cursum vitae suae impleat sine ullis maculis delictorum et superet in bonis actibus inimicum. Quod ipse praestare digneris. |
|
|
|
|
|
|
Communio. Servite Domino in timore. |
|
|
|
|
|
|
Ad Complendum. Bonorum, Deus, operum institutor, famulae tuae cor purifica, ut nichil in ea quod punire, sed quod coronare possis, invenias. Per. |
|
|
|
|
|
|
Diacona vero illa inter mysteria sacra communicet et post missam episcopus ei pastorali banno pacem confirmat, ut sua cum securitate et quiete possideat. |
|
|
|
As we know from similar ordination liturgies, this means that, like other sacred ministers, she received communion from the bishop in the sanctuary itself. |
Ministries of women in the West |
|---|
|
Deaconesses gaul, italy, germany |
Widows north africa, gaul, italy |
Conhospitae england, wales, ireland |
Presbyterae southern italy, sicily |
Freilas basque area, gaul, spain |
Abbess Sacerdos england, germany |
|---|
![]() |
|
|
|---|
![]() |
|---|