Nieuw focus in de katholieke seksuele moraal

Academische bronnen

Op onze website, www.womenpriests.org, hebben we een aantal documenten gepubliceerd met richtlijnen over seksualiteit om katholieken te helpen. We hebben besloten dergelijke adviezen beschikbaar te maken vanwege het feit dat vele katholieken zich in deze zaken onzeker voelen en ons om raad hebben gevraagd.

In dit document bieden we een selecte lijst voor verdere lectuur, die de theologische en wetenschappelijke gronden verschaffen voor de door ons gepresenteerde standpunten.

Hiertoe aangezet door het Tweede Vatikaans Concilie hebben de katholieke moraaltheologen hun focus verlegd op drie terreinen (met veel overlapping tussen de drie):

1. Een verschuiving weg van ontologische constructies van gender, huwelijk en seksualiteit naar de empirische ontdekking van gender, huwelijk en seksualiteit.
2. Een verschuiving weg van het ‘Augustijnse’ dualisme naar het vieren van de schitterende gave van lichaam, gender en seks.
3. Een verschuiving weg van een seksuële ethiek die helemaal geconcentreerd is op de wet naar een persoonsgerichte ethiek.

1. De verschuiving weg van ontologische constructies van gender, huwelijk en seksualiteit naar de empirische ontdekking van gender, huwelijk en seksualiteit.

De traditionele opvatting definieerde de ‘natuur’ van mannelijkheid en vrouwelijkheid en schreef voor wat huwelijk en seks uitmaakt. Zij berustte vaak op verouderde en onjuiste filosofische constructies. Bijbelteksten werden eerder geïnterpreteerd in het licht van dergelijke constructies dan in ‘de oorspronkelijke bedoeling’ van de teksten zelf.

Tegenwoordig richt men zich naar wat we over gender en huwelijk leren uit de wetenschappen (de evolutie, biologie, psychologie, sociologie enz.) en uit het christelijk ervaren van ‘man’ of ‘vrouw’ zijn, en van diepe christelijke liefdesrelaties. De bijbelse boodschap wordt geïnterpreteerd binnen de bedoeling en de beperkende context van iedere passage.

Hier volgt slechts een greep uit de bibliografie:

Algemeen

• Charles Curran & Richard McCormick (eds.), Dialogue about Catholic Sexual Teaching, Paulist Press, New York 1993.
• Jack Dominian and Hugh Montefiori, God, Sex and Love, SCM, London 1987.
• Vincent Genovesi, In Pursuit of Love: Catholic Morality and Human Sexuality, Gill & Macmillan, Dublin 1987.
• Philip Keane, Sexual Morality: a Catholic Perspective, Gill & Macmillan, Dublin 1977.
• Kevin T. Kelly, New Directions in Moral Theology, Geoffrey Chapman, London 1992.
• Kevin T. Kelly, New Directions in Sexual Ethics, Geoffrey Chapman, London 1998.
• Anthony Kosnik and others, Human Sexuality. New Directions in Catholic Thought, Search Press, London 1977.
• Jean-Marie Pohier, “Recherches sur les Fondements de la Morale Sexuelle Chrétiennne”, Revue des Sciences Philosophiques et Theologiques 54 (1970) pp. 3-23, 2-1-226.

De experimentele dimensie

• Joseph Fletcher, Situation Ethics: The New Morality, Westminster Press, Philadelphia 1966.
• Ellen Leonard, “Experience as a source for theology”, Proceedings of the Catholic Theological Society of America (1988) pp. 44-61.
• Susan L. Secker, “Human experience and women’s experience: resources for Christian ethics”, Annual of the Society of Christian Ethics 1991, pp. 133-150.

De seksualiteit van de vrouw

• Anne E. Carr, Liberating Conscience: Feminist Explorations in Catholic Moral Theology, SCM, London 1996.
• Chester Gillis, “Feminist Theology, Roman Catholicism and Alienation”, Horizons (1993) pp. 280-300.
• Elaine Graham, Making the Difference: Gender, Personhood and Theology, Mowbray, London 1995.
• Susan Frank Parsons, Feminism and Christian Ethics, Cambridge University Press 1996.
• Rosemary Radford Ruether, Sexism and God-Talk: Towards a Feminist Theology, SCM, London 1983.
• Alison Webster, Found Wanting: Women, Christianity and Sexuality, Cassell London 1995.

Homoseksualiteit

• Timothy Bradshaw (ed.), The Way Forward? Christian Voices on Homosexuality and the Church, Hodder & Stoughton, London 1997.
• Jeannine Gramick & Robert Nugent (eds.), Voices of Hope: A Collection of Positive Catholic Voices on Gay and Lesbian Issues, Center for Homophobia Education, New York 1995.
• John McNeill, Freedom Glorious Freedom: The Spiritual Journey to the Fullness of Life for Gays, Lesbians and Everybody Else, Beacon Press, Boston 1995.
• Elizabeth Stuart, Just Good Friends: Towards a Lesbian and Gay Theology of Relationships, Mowbray, London 1995.

2. De verschuiving weg van het ‘Augustijnse’ dualisme naar het vieren van het schitterend geschenk van lichaam, gender en seks.

Augustinus (en anderen) hebben negatieve ideeën geïntroduceerd in de hoofdstroom van de katholieke (en de christelijke) traditie over het fysieke lichaam, seks en gemeenschap. Seks werd gezien als in zichzelf verdacht, voortkomend uit het kwaad en leidend tot het kwaad, en slechts getolereerd als ‘een noodzakelijk kwaad’ in de voortplanting.

Het focus ligt nu op het feit dat het lichaam, met al zijn seksualiteit, in zichzelf goed is. Seks speelt een wezenlijke en aangename rol in intieme menselijke relaties.

Een greep uit de bibliografie:

Het ‘Augustijnse’ seksuele dualisme

• Peter Brown, The Body and Society: Men, Women and Sexual Renunciation in Early Christianity, Faber & Faber, London 1988.
• John J. Hugo, St. Augustine on Nature, Sex and Marriage, Scepter, Chicago 1969.
• Kim Power, Veiled Desire - Augustine on Women, Continuum, New York 1996.

Seks en een herwaardering van de ‘lichamelijkheid’

• James Keenan, “Christian perspectives on the human body”, Theological Studies 53 (1994) pp. 330-346.
• Gareth Moore, The Body in Context: Sex and Catholicism, SCM, London 1992.
• Elizabeth Moltmann-Wendel, I Am My Body: New Ways of Embodiment, SCM, London 1992.
• James B. Nelson, Embodiment: An Approach to Sexuality and Christian Theology, SPCK, London 1978.

Het christelijk genieten van seks

• Andrew Greeley, Sexual Intimacy, Thomas More Press, Chicago 1973.
• Andrew Greeley, Love and Play, Thomas More Press, Chicago 1975.

3. De verschuiving weg van op de wet gerichte seksuele ethiek naar persoonsgerichte ethiek.

Vroeger werd de seksuele moraal geïnterpreteerd in termen van regels en bepalingen, van wetten die God had neergelegd in natuur en openbaring.

Het nieuwe focus ziet dergelijke uiterlijke normen en idealen als gematigd door de omstandigheden en het geweten van het individu.

Een greep uit de bibliografie:

Seks in het huwelijk - het gebruik van voorbehoedsmiddelen

• Charles E. Curran (ed.), Contraception: Authority and Dissent, Herder and Herder, New York 1969.
• Charles E. Curran, Contemporary Problems in Moral Theology, Fides, Notre Dame 1970.
• Robert Hoyt (ed), The Birth Control Debate, National Catholic Reporter, Kansas 1968.
• John Noonen, Contraception: a History of its Treatment by the Catholic Theologians and Canonists, Harvard University Press, Cambridge 1965.

Intimiteit en seksuele ethiek

• Jack Dominian, Sexual Integrity: the Answer to AIDS, Darton, Longman & Todd, London 1987.
• Elaine Storkey, The Search for Intimacy, Hodder & Stoughton, London 1995.

Seks, de persoon en de persoonlijke vervulling

• Peter Bertocci, Sex, Love and Person, Sheed & Ward, Kansas 1969.
• Eugene Kennedy, What a Modern Catholic Believes about Sex, Thomas More Press, Chicago 1971.
• Michael Valente, Sex, The Radical View of a Catholic Theologian, Bruce, New York 1971.

Het primaat van het geweten

• Joseph Fuchs, “The Absoluteness of Moral Terms”, Gregorianum 52 (1971) pp. 415-458
• Joseph C. Wynn (ed), Sexual Ethics and Christian Responsibility, Association Press, New York 1970.

John Wijngaards

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!