De vier verhalen nader bekeken.

Hoofdstuk Negentien

Van: Een albasten kruik. Over de rol en betekenis van Maria van Magdala door Theresia Saers eerst gepubliceerd door Syntax Publishers in 1998. Hier met verlof van de schrijfster en uitgever gepubliceerd in een bewerkte versie (2001)

Mattheus 26,1-13:

Vijandige sfeer
speelt in Bethanië
in het huis van Simon de Melaatse
ongenoegen over de vrouw
sprek over geld
Waarom valt ge haar lastig?'
'voor mijn begrafenis'
(de vrouw gerechtvaardigd)
meld het aan de hele wereld'
het hoofd wordt gezalfd

Marcus 14,1-11:

Vijandige sfeer
speelt in Bethanië
in het huis van Simon de Melaatse
ongenoegen over de vrouw
gesprek over geld
'Laat haar begaan'
'voor de begrafenis'
'ze heeft gedaan wat ze kon'
(de vrouw gerechtvaardigd)
'meld het aan de hele wereld'
het hoofd wordt gezalfd
het kruikje wordt gebroken

Joh.11,57 en 12,1-11

Vijandige sfeer
speelt in Bethanië
het huis niet genoemd
ongenoegen over de vrouw, Maria,
gesprek over geld
'Laat haar begaan'
(de vrouw, Maria, gerechtvaardigd)
'Zij heeft dit gebruik onderhouden.'
'voor mijn begrafenis'
de voeten worden gezalfd
met de haren afgedroogd

Luc.7,30 en 7,36-50

Speelt in 'een zeker dorp
in het huis van de farizeeër Simon
(die een vijandige gastheer is)
ongenoegen over de vrouw, een 'hamartolis'
gesprek over geld
de voeten worden gezalfd
met de haren afgedroogd
‘Je geloof heeft je gered’
de 'hamartolis'gerechtvaardigd

Onmiddellijk vallen de overeenkomsten op:

• De lompe houding van de gastheer in Lukas en de poging Jezus te grijpen in de andere evangeliën.
• De vrouw die binnen komt met een alabaster kruikje en olie uitgiet over Jezus.
• De verontwaardiging van de mannen ten opzichte van de bewuste vrouw.
• Het chapiter geld in alle vier de verhalen.
• Bij alle vier komt Jezus tussenbeide om de vrouw te verdedigen.
• De naam Simon die het ‘afwijkende’ evangelie verbindt met Mattheus en Marcus. (Is het niet vanzelfsprekend dat de eerste Christenen, terugblikkend, de naam en titel van deze afschuwelijke gastheer niet graag in de mond nemen? Johannes door hem niet te noemen. Mattheus en Marcus door de term ‘de Melaatse’, die in dit geval hun verachting voor deze man kan aangeven. Het zou zo iets zijn als de term ‘de Magdaleense’ voor Maria van Bethanië, wanneer de Farizeeën en de gewone man in Bethanië over haar spreken. Alle vier hebben dan op hun manier hun afschuw te kennen gegeven.)

Eerder hadden we het al over de verschillen. Blijft nog één belangrijke kwestie. Hoe zit het met de vele zonden war Jezus naar verwijst?

Wanneer we het gedrag van de Farizeeër gastheer bij Lukas vergelijken met dat van de vrouw die de Heer zalft, is ziet men gemakkelijk dat de gastheer zelf hier juist de grote zondaar is. Zelfs als de vrouw in kwestie een prostitué is, wat ons zo vaak in preken wordt voorgehouden, dan nog is dat zondig gedrag veel minder verwerpelijk dan datgene wat de Farizeeën samen aan het beramen zijn, namelijk de verwerping van de Messias en de moord op hem. Ontkennen dat de Heilige Geest werkt in Jezus. Hijzelf heeft duidelijk gezegd dat dit wel de allergrootste zonde is, een zonde waar geen vergeving voor bestaat. Als Jezus dus spreekt over een grote zondaar en een kleine, weten we dat we van perspectief moeten veranderen en de camera van onze aandacht richten, niet op de vrouw maar op de gastheer. ‘Waarom zit je te denken aan háár zonden, onbetrouwbare gastheer, terwijl je zelf de grote zondaar bent?’

In het hele verhaal van Lukas zit iets onlogisch, iets paradoxaals. Jezus zegt dat er groot verschil bestaat tussen de liefde van iemand die veel en iemand die weinig is kwijtgescholden. Vervolgens wijst hij naar de grote liefde die de vrouw betoont. En dan komt daarna de vergeving pas. En tegen de vrouw zegt hij: ‘Je geloof heeft je gered. Ga in vrede!’ Let wel, hij zegt niet, Je berouw heeft je gered, nee, je geloof. We zien Maria heengaan met dezelfde aura als haar vader in het geloof, Abraham.

We hebben het woord van Johannes dat Maria, de zus van Martha en Lazarus, de vrouw was die Jezus heeft gezalfd, niet één van de vrouwen die hem zalfden. Dat maakt het wat mij betreft heel aannemelijk dat er slechts één zalving was. Het is ook interessant dat het Vierde Evangelie in dit geval het verhaal volgt van Mattheus en Marcus, terwijl het dat in heel veel gevallen niet doet. In dit geval vertelt juist Lukas een afwijkend verhaal. Lukas is in het hart van de discussie of Mara van Bethanië en Maria Magdalena nu wel of niet dezelfde persoon zijn. Zoals we eerder aangaven is Lukas heel dubbelzinnig wanneer hij schrijft over de vrouwen die Jezus volgden. Wanneer hij vertelt over de zalving kan hij er weer niet omheen de intrinsieke kwaliteiten van de vrouw te prijzen. Jezus zelf immers wijst op haar grote liefde en geloof en er zijn trouwens wanneer hij schrijft nog teveel mensen die dat heel goed weten. Hij durft dus beslist dat belangrijke getuigenis niet uit de weg te gaan. Toch slaagt hij er in de vrouw kleiner te maken door het verhaal over grote en kleine zondaars in te lassen. Wanneer zijn niet bij name genoemde vrouw het huis verlaat, is zij als het ware gekroond in de hoogachting van Jezus zelf, ‘Je geloof heeft je gered (ware dochter van Abraham). Toch vindt Lukas het nodig in zijn evangelie onmiddellijk daarna een hele groep vrouwelijke volgelingen te introduceren, allerlei goeds over hen te vertellen en dan tenslotte aan te geven dat ze allen ‘van ziekte en boze geesten waren genezen’. De lezers zullen uit die beschrijving heel gemakkelijk de conclusie trekken dat de vrouw van de zalving genoemde Magdalena was. De duivels blijven aan haar kleven om het zo maar eens te zeggen. Hoe komt het toch dat de officiële Kerk en wij met haar eerder die suggestie van Lukas zijn blijven volgen, dan de heldere bewering van Johannes dat het Maria, de zuster van Martha en Lazarus was? Waarom heeft de Kerk nooit de naam Maria van Bethanië opgenomen in de Litanie van Alle Heiligen? Kan het zijn omdat ons gelovig besef aangeeft dat het om dezelfde vrouw moet gaan? Herkennen we niet in beiden eenzelfde geloof, eenzelfde verlangen om zijn leerling te zijn, eenzelfde spontane liefde, eenzelfde individualiteit en originaliteit, eenzelfde moed en trouw tot in de dood? Bovendien dezelfde aanvaarding door Jezus zelf.

Tot 1200 heeft de gewone man één anonieme vrouw geëerd als de persoon die Jezus, de Christus, heeft gezalfd, telkens wanneer zij een sculptuur of een schildering van de gebeurtenis maakten. Het idee dat ze een zondares zou zijn was in de vroege kunst niet aan de orde. Het is eigenaardig dat de gelovigen in de Westerse Kerk Maria van Bethanië nauwelijks ooit noemen als de vrouw met de albasten kruik. We lijken allemaal Maria Magdalena aanvaard te hebben, en haar gebaar geëerd door ons Christenen te noemen, aanhangers van de Gezalfde. Vind ik het nu belangrijk als de twee Maria’s een en dezelfde zijn? Zeker. Het doet me de ongelooflijke grootheid begrijpen van deze vrouw, haar vroege keus leerling van Jezus te worden, haar leiderschap en haar onwankelbaar geloof, zelfs in het zicht van de dood. Zelfs ‘in tweeën gehakt’ is er genoeg inspiratie voor een heel leven. Ik ben echter geen Bijbelgeleerde. Ik zie om me heen het aantal mensen groeien dat hun uiterste best doet het mysterie van de Maria’s te ontrafelen.

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!