Epiloog.

Van: Een albasten kruik. Over de rol en betekenis van Maria van Magdala door Theresia Saers eerst gepubliceerd door Syntax Publishers in 1998. Hier met verlof van de schrijfster en uitgever gepubliceerd in een bewerkte versie (2001)

Het grootste deel van dit boek houdt zich bezig met de vraag van de identiteit van Maria Magdalena, Ik heb de redenen aangegeven waarom ik voel dat Maria Magdalena en Maria van Bethanië zeer wel dezelfde kunnen zijn. Nu zie ik in haar een nog grotere vrouw. Maria Magdalena, altijd als eerste genoemd onder de vrouwen die Jezus volgden en voor hem en zijn leerlingen zorgden uit eigen vermogen, blijkt een vrouw te zijn die volop leerling was en mocht zijn. Een van de leerlingen die hem trouw volgden van Galilea naar Jeruzalem, zelfs tot aan zijn kruisdood en daarna. Zij was de leerling die nooit is weggelopen.

Hoe hebben anderen in de loop der tijd gereageerd op Maria Magdalena, een vrouw die zo belangrijk was tijdens het optreden van Jezus?

De Twaalf.

In het evangelie van Johannes vinden we bij de ontmoeting van Jezus met de Samaritaanse vrouwJohn’s een opmerkelijk fragment. ‘Op dat moment keerden de leerlingen terug, en ze waren verbaasd dat hij met een vrouw in gesprek was, maar niemand durfde hem te vragen, ‘Wat wilt u van haar?’ of ‘Waarom spreekt u met haar? Het is gewoon niet gepast dat een man met een vrouw spreekt. De leerlingen vinden dat maar niets. We kunnen wel concluderen dat ze niet al te gelukkig zijn met de rol van Maria Magdalena en de andere vrouwen in hun midden. Vrouwen zijn in die dagen niet erg belangrijk. Bij het broodwonder horen we dat er vijf duizend mensen waren, de vrouwen en kinderen niet meegerekend. Die tellen duidelijk niet mee.

Bij Lukas lezen we dat Maria zelfs van haar zus behoorlijk kritisch commentaar krijgt, wanneer ze ervoor kiest aan de voeten van Jezus te gaan zitten om naar zijn woord te luisteren in plaats van druk doende de gasten te bedienen.

De verhalen over de zalving maken ook duidelijk dat het heel ongewoon is dat een vrouw het gezelschap van mannen binnengaat. Het is haar taak aan tafel te dienen. De leerlingen zien dan ook weer een reden om te protesteren, maar Jezus zelf prijst het gedrag van Maria in heel sterke bewoordingen. Ze heeft een goede daad verricht. Ze heeft het beste gedaan dat in haar macht was.

De Apocriefe Evangeliën

Uit deze geschriften, die dateren uit de eerste eeuwen, kan men ook het belang opmaken van Maria Magdalena in de korte jaren van Jezus’ optreden. Maria wordt daarin beschreven als een leerling, een gezellin en een ingewijde. Het commentaar in Pistis Sophia en Het Evangelie van Tomas werpt vooral licht op de houding van Jezus ten opzichte van Maria Magdalena.In Het Evangelie van Tomas roept Petrus boos uit: ‘ Maria moet weg, want vrouwen zijn niet waard dat ze leven.’

We weten dat er zelfs een apocrief evangelie is, genaamd, Het Evangelie volgens Maria Magdalena. We leven in een interessante tijd, waarin heel wat geleerden zich bezig houden met de identiteit en de invloed van deze vrouw. We herkennen haar duidelijk als een rolmodel voor vrouwen van nu en van komende generaties.

Paus Gregorius de Grote

In het boekje Marie de Magdala door Th. Bernard en J.L. Vesco leest men dat Paus Gregorius de Grote van mening was dat de twee Marias in feite een en dezelfde vrouw waren. Aan hem danken we de toonzetting van alle latere preken over her zonden en haar berouw.

De stem van een mystica

De Heilige Brigitta van Zweden maakt er melding van dat ze eens aan onze Heer vroeg van wie hij meer dan anderen hield in zijn jaren op deze aarde. Zijn antwoord: zijn Moeder Maria, Johannes de Doper en Maria Magdalena. Opvallend is hier dat er helemaal geen sprake is van Johannes de Evangelist als de beminde leerling.

De liturgisten

Er kwam een dag dat de Kerk Maria Magdalena een plaats gaf in de Litanie van Alle Heiligen. Na vijfenveertig vermeldingen van mannelijke personen of groepen, vóór de in totaal zeven vrouwen van de Litanie. Nu ja, ze stond er tenslotte in. (Geen Maria van Bethanië overigens.) ‘Maria Magdalena, Agatha, Lucia, Agnes, Cecilia, Catharine en Anastasia’. Waarom eigenlijk heeft de Kerk zo vaak voor vrouwen de uitdrukking gebruikt ‘het godvruchtig vrouwelijk geslacht’?

De liturgie van 22 juli, de dag waarop de Kerk het feest viert van Maria Magdalena is interessant vanwege de ongerijmdheden.

Tot het Tweede Vaticaans Concilie vond men in dagmissaals:

22 July

H. Maria Magdalena, Boetelinge

Dubbel – Wit

Het woord ‘dubbel’ verwijst naar het gewicht van het feest, ‘wit’ naar de kleur van de kerkelijke gewaden.

Het Introitus is genomen uit Psalm 118 (119):1 en 95-96. Zo ook de Communio. Psalm 118: 121-122 en 128. Een heel lange psalm. Interessant dat men die in verband brengt met Maria Magdalena. Eigenlijk is het een gebed van een man, maar het had heel goed haar gebed kunnen zijn. Het Introitus zegt, ‘Me expectaverunt peccatores’. Het woord ‘peccatores’ roept weliswaar het idee zonde op, maar de psalm zegt dat zondaren wat deze persoon betreft tevergeefs op haar loeren.

De Eerste Lezing is uit het Oud Testamentische liefdeslied ‘Het Hooglied’.

De Tweede Lezing is het verhaal van de zalving in de versie van Lukas, die spreekt over zonde en vergeving. Het roept de populaire visie op Maria Magdalena op. Deze tekst heeft aanleiding gegeven tot vele preken over zonde en liefde, over prostitutie en boetvaardigheid. Vreemd genoeg is daar die kleur wit van de gewaden, die traditioneel werd gebruikt voor feesten van heilige maagden.

De collecte identificeert Maria Magdalena met de zuster van Lazarus, dus met Maria van Bethanië. De Kerk ziet haar hier als één vrouw, maar tegelijkertijd kan ze zich niet brengen daar royaal conclusies aan te verbinden. Het is nog steeds moeilijk haar grootheid als getuige en apostel te verkondigen. Wie is Maria nu eigenlijk voor de Kerk? Degenen die de liturgie samenstelden wilden Maria Magdalena beslist eren vanwege haar voorbeeldig geloof en haar intieme kennis en begrip van Christus. Ook begrip, want de zalving in het huis van Simon was een gehoor geven aan Jezus gebod van dienstbaarheid, nog vóór hij het met zijn voetwassing had voorgeleefd.

Reeds bij de ontmoeting in Bethanië bleek ze die intieme kennis van Jezus te hebben. Ze verstond ook die andere woorden van Jezus, woorden die hij tot de apostelen sprak bij zijn ontmoeting met de Samaritaanse vrouw, ‘Ik heb een voedsel te eten waar jullie geen notie van hebben.’ Ze wist dat hij in hun huis was om het Goede Nieuws te melden. Dat was zijn voedsel.

Ze voelde ook dat andere woord aan, dat hij eens zou uitspreken bij gelegenheid van de zalving, ‘Mij zullen jullie niet altijd bij je hebben’. Daarom wenste ze immers aan zijn voeten te zitten.

Ik vind het onterecht dat er zo weinig over Maria Magdalena gepreekt wordt. Ook al valt zij dan misschien niet te identificeren met de vrouw uit Bethanië, er is meer dan genoeg inspiratie in de teksten die ontegenzeggelijk over haar spreken. Hoe dan ook het verhaal van de vrouw met de albasten kruik zou veel vaker verteld moeten worden, aangezien Mattheus en Marcus daar specifiek de nadruk op leggen. ‘Waar dit evangelie ook verkondigd zal worden, daar zal tot haar gedachtenis worden vermeld wat zij gedaan heeft.’ ‘Tot gedachtenis van’. Jezus heeft de uitdrukking slechts tweemaal gebruikt. Die andere keer was het ‘tot mijn gedachtenis’. Het lijkt wel of Jezus op die manier zichzelf, de Marias en het evangelie voorgoed samenbindt.

Sinds enkele jaren is er een reactie op het gebrek aan aandacht in de officiële Kerk. Links en rechts worden boeken geschreven, voordrachten gehouden, studiegroepen geformeerd en schilderijen gemaakt om haar terug te brengen voor het voetlicht. Ik hoop van harte dat er vooral rond Pasen aandacht zal worden geschonken aan het verlangen van de Heer. De lijdenstijd en de Paastijd zijn er bij uitstek voor geschikt., met al die gebeurtenissen rond lijden, dood en verrijzenis van Jezus waar Maria Magdalena een rol in speelt.

Laat ons de prachtige hymne Victimae Pascalis weer een plaats geven in de Paasviering.

Dic nobis, Maria,
quid vidisti in via?
Tell us, please, Mary,
all you have seen
from Galilee to Calvary.

Een laatste opmerking. Het was niet meer dan normaal, dat in de eerste eeuwen van het Christendom, toen de faam van Maria Magdalena nog te bespeuren was, de Kerk ook vrouwen opnam in het dienstwerk. En waarom ook niet? Tot drie keer toe horen we Jezus zeggen, ‘Laat die vrouw toch! Zij heeft me gezalfd voor mijn begrafenis. Ze heeft een goede daad verricht. Het beste wat ze doen kon.’ Helemaal geen reprimande, zoals vrouwen nu keer op keer krijgen wanneer ze zelfs maar denken aan de zalving van zieken in gevaar van sterven. Hij heeft alle bemoediging gegeven die je maar denken kunt. En Lukas heeft nog een eigen eerbetoon: ‘Je geloof heeft je gered, vrouw. Ga in vrede’.

Waarom worden vrouwen zelfs van dit sacrament uitgesloten? Is het misschien vanwege een cultureel bepaald woord van Jakobus, ‘Wanneer iemand onder u ziek is, zal men de priesters van de kerk roepen’. De Traditie eert toch deze Jakobus als ‘de broer van Jezus’? Hij had er beter aan gedaan, zich de woorden van grote broer Jezus bij de zalving te herinneren.

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!