Recensie van
Wie kijft die blijft door Anneke de Vries

Wie kijft die blijft. Vrouwen in Bijbelvertalingen. Anneke de Vries. Het Taalfonds 2000.

Schrijfster stelt met anderen vóór haar dat de beschrijvingen van mannen en vrouwen, van mannelijkheid en vrouwelijkheid door oudtestamentische auteurs overkomen als stereotiep en bevooroordeeld en dat men ze dan ook als achterhaald kan beschouwen. Zij heeft daar bovenop echter een andere wetmatigheid vastgesteld, namelijk de stereotiepe genderlading die vertalers vervolgens zelf meegeven aan de vertaling van de bronteksten.

Het boekje Wie kijft die blijft gaat in op een aantal gevallen met een dergelijke toegevoegde genderlading en toont aan hoe dit verschijnsel in zijn werk gaat. Al lezend komen we tot de conclusie dat vertalers vrij stelselmatig mannelijke personages afschilderen als wat dominanter, actiever, krachtiger en rationeler dan de brontekst doet, en dat deze personages vaker worden geassocieerd met de lichte kanten van de ervaring, vreugde, reinheid, leven, vaderschap. Vrouwen echter zijn in de vertalingen vaak volgzamer, passiever, zwakker en meer emotioneel dan de mannen en ze worden vaker geassocieerd met de donkere kant van de ervaring, schuld, onreinheid, dood. Mannen en vrouwen worden met verschillende maten gemeten. De kracht van vrouwen wordt afgezwakt, die van mannen aangezet, vrouwen worden soms uit de vertaling ‘weggezuiverd’. Daarbij worden kleine woordjes zoals ‘maar’ ‘terwijl’ heel subtiel ingevlochten, zodat de lezer onbewust op een bepaal spoor gezet wordt. Zelfs bij het godsbeeld dat vanuit de brontekst tot ons komt zet zich deze vertaalmanier door. Het is goed dat men zich van dit verschijnsel bewust wordt. Aan de godsnaam zelf wordt door de schrijfster extra aandacht gegeven, mede in verband met het feit dat door de op handen zijnde nieuwe vertaling deze kwestie urgent is. De vertalers hebben gekozen voor ‘heer’, maar de motieven voor die keuze worden door schrijfster onderuit gehaald.

Een klein, maar heel lezenswaard boekje.

Theresia Saers

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!