Die legende van sinte Magdalene ende hoer leven is dit

C.G.N. de Vooys, "De legende 'Van Sunte Maria Magdalena Bekeringhe' ", In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 24 (1905), pag. 16-44; also: C.G.N. de Vooys, Middelnederlandse Legenden en Exempelen. Bijdrage tot de kennis van de prozaliteratuur en het volksgeloof der Middeleeuwen, Den Haag/Groningen 1926; tekst Gr.

[173Rb] In Jherusalem soe was een edel man van coninclike gheslachte, ghehieten Lasarus. Dese hadde twie susteren, als Martha, die een gheestelike joncfrouwe was van leven ende van seden. Ende Maria, die een weldighe deerne was ende gaf hoer altemael totter ghenoechte des werlts. Mer als Martha sach dat hoer broeder Lasarus becommert was in ridderlike wapenen ende hoer suster toebrenghende was, soe bewaerde si wijsliken als een ghetrouwe moeder die renten ende tijtlike dinghen ende mit vroeder behoedinghe des ghemenen goets. Ende soe voersach si dat castel Magdalum, dat haer suster toeghescicket was, van vaderlike erve, ende

[173Va] Bethanien mit een deel der stat van Jherusalem regierde si mit goeden regimente. Ende begheer-liken soe ontfenc sij die woerden Christi mit sijnre moeder die coninghinne des hemels. Ende als nu mit minnenlike rede-nen, ende als nu mit herden berespinghe, soe vermaende si hoer weeldighe suster, welc si in enen daghe mit enen ripen aen-sichte pijnde te trecken totter mynnen Gods. Ende onder ander woerden die si sprac, seide si:

"Mijn gheminde suster, du biste seer schone van scepenisse. Ende die suverlicheit dijns lichaemsliken aenghesichtes boven gaet die schoenheit alder vrouwen deses landes. Ende waer van comt den lichaem soe groten scoenheit anders dan van dien die daer is een oerspronc alre suverli-cheit? Ende dit lichaem, dat verteert sal werden vanden wormen, dat vercierste mit goude ende margareten. Maer die ziele, die claere is dan die blenckende sonne ende suverliker dan alle sterren, die beroefstu leliken van alre puerheit mit dinen onsuveren seden ende begripeliken leven!"

Ende als Maertha deser ende

[173Vb] deser ghelike dinghen hoer suster gheseit hadde, soe antwoerde Magdalena:

"Mijn lieve suster, wanttu mi seggheste soe schoen te wesen, ende ic oec sie dat ic ghemint werde vanden bloemekens deser werlt, als vanden jonghen ridders, soe wil ic overvloedeliken toe brenghen mit seer blider herten mijn daghen in weelden mit minen vaderlike erve."

Ende als si dese ende deser ghelike dinghen gheseghet hadde, soe ghevielt eens daghes datsi van Jherusalem weder keerde tot haren suster Martha, daer si alle den dach seer onledich hadde gheweest in idelheit deser werlt ende sonder verdriet den dans gheleit hadde. Ende als si al spring-hende aldus te huus quam, soe ghemoete si hoer suster ende sprac :

"Ic heb huden verblit die herten al dier van Jherusa-lem, ende heb oec selver mere blijscap ghehat dan ic ye in al mijne leven ghehat hebbe, ende ghelove ghien mer blijscap te wesen dan dat een mensche sijn leven toe bren [174Ra] ghen in blijscap ende in vrouden."

Martha antwoerde haer:

"Mijn gheminde suster, en hevesten huden niet ghesien in dijnre vroelicheit den alre ghenoechtelicsten ende suverlicsten coninc, die alre menschen herte verblijt?"

Maria antwoerde:

"Mit ons en hebben gheen coninghen gheweest."

Martha sprac:

"Bekenstu niet den coninc, welkes aensicht verciert al die gheen dien hem aensien; van wies suverlicheit alle redelike creaturen verbliden ende verwonderen, ende waert dattu hem ghesien hadste, hi soude di seer blide ghelaeten hebben."

Maria antwoerde haer:

"Wie is dese, die suverlic is? Ist Tijberius die keiser?"

Martha antwoerde:

"Ten is Tijberius die keijser niet, die een coninc der heiden is, mer het is die coninc der coninghen, ende heer der heren; die verlosser der kijnder van Ysrahel is machtich inden stride, ende gheboren van edelen ouders. Sijn vader is God inden hemel ende en bekent ghien wijf inder aerden. Sijn moeder is een joncfrouwe, voert ghecomen van Davids gheslachte, hevet si voert ghe-brocht die bloeme, dien behou [174Rb] der werlt."

Mer Magdale-na, die noch onsteken was inder minnen der werlt, sprac:

"O, mijn lieve suster, wise mi waer ic hem vinden sal, die soe groet solaes gheven mach, ende als ic hem ghesocht ende ghewonden heb, mach dan trecken tot mijnre minnen mit mijnen omhelsen; ic en gave niet voer alle mannen der werlt. Ende op dat ic dan sijn weelden ende vroelicheit ghebruken mochte."

Doe antwoerde Martha:

"Het is mijn heer Jhesu Christe."

Maria seghede:

"Wi weten dat dese Jhesus eens smedes zoen was, ende Maria sijn moeder Joachims dochter was, ende hoe vermoetstu di te segghen dat hi is die zoen Gods ende zoen der joncfrouwen?"

Martha antwoerde:

"Hi en is Josephs natuerliken zoen niet, als men vermoet."

Ende si pijnde mit vele inwisens dat herte hoere susters te beweghen. Ende siet, Maria wert screiende, want die gracie des Heilighen Gheests viel haestelic op haer, ende [174Ra] roerde se mitten vingher Gods. Mar Maria stont op voer haer suster mit op gherechten halse ende mit enen blenckenden aensichte ende begripen mit fantasien, ende als si weder tot haer selven quam, sprac si:

"Och, och, waer omme hevet mi mijn leven aldus suete gheweest, die den ewighen doot verdient hebbe, wat sal mi die wellust der werlt voert an ghenoechte gheven, wanneer ic overghelevert sal werden der helscher pinen, wat helpet mi dat springhen der bocken ende der came-len, die haesteliken te dale gheworpen sal werden in die vlamme des vuers! O onsalighe leven ende alre onsalichste beroefster mijnre eeren, waer om heb ic di ghemint, alstu mi nochtant alsoe lelike ontrucht heveste? Siet, du hebste mijn hoghe naem te mael uut ghedaen, ende heveste mi doen hieten een openbaer sondersche!"

Ende si keerde hoer tot hoer suster ende seide:

"Waer is die heer Jhesus, onse salicheit ende verlosser van Israhel? Want ic bin te hant mit sijnre mijnnen ghewont. O, onreijne werlt, die in di [174Vb} wil bliven, die sal altoes onreijn wesen, want in di sijn vele boesheden, ende luttel wijsheden, ende in di is alle dinc onreyne ende bevlect mit duusternisse ende beleit mit stricken. Die zielen liden in di periculen, ende die lichamen werden in di ghepinicht. O mijn alre suetste Jhesus, waer sal ic di sueken, ende waer mach ic di vinden?"

Hiertoe antwoerde Martha:

"Die heer is bi alle den ghenen, die hem anropen inder waerheit. O mijn suster, ver-wachte hem, want al comende sal hi comen ende niet merren."

Ende als si noch sprac, siet. Soe quam Jhesus mit Lasaro, ende inden selven daghe quam Lasarus mit een grote ghesal-scap ghewapender mannen, ende als hi sach een grote schare Jhesum volghen inden weghe, om te horen sijne woerden ende sine leringhe, ende hi volghede Jhesum oec, ende sprac soeteliken mit hem. Ende Jhesus sermoen behaghede Lasarus soe wel, dat hi hem leijde in sijn huus, nae dien dat hi die scharen ghelaten hadde. Mer Martha stont mit Maria ende als sij Jhesus saghen, schreiden si van blijscappen. Ende doe Jhesus ghecomen was, ontfenc hem Martha vriendeliken, maer Maria rekende haer onwaer [175Ra] dich te wesen bi hem te comen om hare sonden wille, ende was bescaemt, ende si pinde hoer aensicht te keren van Christo. Mer eer sijt hoeft mochte omme weijnden, sach se Jhesus an mit sine lichaemeliken oghen ende mitten oghen sijnre goedertierenheit. Want Jhesus aensichte was seer suver-liken ende sijn aensien boven mate ghenoechlic, alsoe dat nijemant en was, die dit aensichte sach, hi en hadde hem boven maten ghemijnt ende om ghehelset.

Ende mitten graciosen vroe-liken aensien ontfenc Maria vruchtbaerheit der gracien ende overvloedicheit des berouwes, ende hier uut rekende si hoer selven recht malaetsche te wesen. Ende van groter schaemten soe toech si hoer vander teghenwoerdicheit des behouders, ende si ghinc in hoer camer. Ende si sloet die dore ende versmade dat hoer ziele ghetroest worde. O sondar, waert dattu tot dier tijt ghesien hadste dat berou ende uutstortinghe der tranen deses wives, du soudeste di mit haer bekeert hebben. Ende waert oec, als ic [175RB] segghen mach, dattu ghehat heveste een harte als een adamant, dat soude morwe ghewoerden hebben als weec was. Ende aldus brochte si al den nacht over sonder slapen in tranen ende toech hoer haer ende voude haer handen, ende beet haer tanden te gader. Ende si was vuerich in screien.

In dier uren bat Sijmoen die phariseus Jhesum dat hi des ande-ren daghes mit hem eten woude. Ende siet, Jhesus quam des anderen daghes tot des phariseus huus, dat na bij gheleghen was Lazarus ende sijnre susters huus, alsoe dat hi daer eten soude mit vele edelen luden die daer ghenoedet waren. Mer als Martha sach dat Jhesus ghecomen was, quam si tot hoer suster om hoer te troesten, die si beanxtet ende nedergheslaghen vant van groter sericheit. Mar si rechte dat hovet haers suster op ende seide:

"Sich, die meyster is na bi ende sal tot Sijmeons huus gaen eten."

Doe versuchte Maria ende sprac niet. Martha liet haer suster neder gheslaghen legghen op die vloer ende si keerde weder om den heer te dienen, want Martha was ghevoen den heer te dienen in horen [175Va] eighenen persoen. Hier om als die anderen ghecomen waren ende ter tafelen gheseten waren, Jhesus allene bedde mit gheboechden knijen, want hi dat voer ghewoente hadde, dat hi bedde tot sinen Hemelschen Vader, eer hi spise nam.

Ende siet, Maria quam int huus ende viel nevens Jhesus voeten, ende dwoech dese mit hare tranen, die si overvloedeli-ke uutstortede als een lopende riviere. Ende om-vaende cussede si die voeten, ende droghedese mit horen haere, ende salvedese mit salven. Mar doe Jhesus op stont ende totter tafelen ghinc, sprac hi soeteliken mit Maria, waer van die phariseus ghescandelisiert wart ende murmureerde. Maer hi wart vanden Here berespet, alst ghenoech is openbaer int ewangelium.

Maria Magdalenen stont doe op ende danckede oet-moe-deliken Gode, ende liet die daer ten eten saten. Ende ghinc weder inder camer hoers susters huus, screiende ende versuch-tende. Maer Martha was blide ende want Martha diende, soe ghinc si tot Maria, der Moeder Christi, ende seide haer:

"Mijn meester ende dien soen [175Vb] hevet mijn suster al haer sonden vergheven."

Doe antwoerde die gloriose joncfrouwe Maria:

"Ghebenedijt si die Here God van Israhel. Want hi sijn volc ghevandet ende ver-loest hevet. Die oec van sonders ende sonder-schen gherechtighe menschen maket, ende niet achter en laet die ghene die in hem hopen."

Hier om nam mit haer die salighe ende gloriose jonc-frouwe Maria hoer twie susteren, als Maria Zebedei ende Maria Jacobi, ende quamen te gader tot Maria Magdalena om hoer te troesten. Ende als hoer die salighe ende gloriose joncfouwe Maria ghemoete inden huse, soe riep Maria Magdalen mit luder stemmen:

"O alre heilichste joncfrouwe, ganc van mi, want het en is niet behoerlic dat soe groten sondersche alder werlt, welkes lichaem onderworpen is den sonden, besmet ende onreijn, naken soude der onbevlecter jonc-frou."

Hier toe antwoerde die gloriose maghet Maria:

"O mijn vriendinne ende des zonen Gods vriendinne, ic sie te hants in dien [176Ra] woerden, in welken worden alle dinghen ghesien werden openbaer ende onbevlect mit claren bekennisse, dattu te handes van alle smetten der sonden ghereynicht biste. Ende ic en verwondere mi niet mijn dat hi di ghesuvert hevet van alle vlecken, dan dat hi mi bewaert hevet van allen smetten."

Ende siet, si omme helsede ende cussede Magdalena. Mer die susteren der glorioser joncfrou saghen dese twie, als die moeder Chris-ti ende Magdalena, inden omhelsen te gader sprekende, ende datse vanden enghelen vander aerden op ghevoert worden totten dacke des huses, ende onthildense inder lucht, ende mit alre reverencien weder neder setten, als namaels die susteren der Moeder Christi, die dese dinghen saghen ende vertellet hebben den ghelovighen menschen totten love ende glorie Gods, die ghebenedijt is inder ewi-cheit.

Amen.