Dit is die bekeringhe der saligher Marien Magdalenen als Ysidorus bescrijft

C.G.N. de Vooys, "De legende 'Van Sunte Maria Magdalena Bekeringhe' ", In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 24 (1905), pag. 16-44; also: C.G.N. de Vooys, Middelnederlandse Legenden en Exempelen. Bijdrage tot de kennis van de prozaliteratuur en het volksgeloof der Middeleeuwen, Den Haag/Groningen 1926; tekst DH3.

[279R] In Jherusalem was een edel man van coninckliken geslecht die geheiten was Lazarus. Ende had twee susteren als Martha, die van leven ende van seden gheestelic was, mer Maria was een wereltlike maghet, die hoer altemael gaf totter ydelheit der werelt.

Doe Martha sach dat Lazarus hoer broeder hem altemael veronledichden totter ridderliker wapen, ende Maria hoer suster hoer guet overmittelik overbracht, bewaerden si wijsliken die renten ende die tijtlike guede, ende als een alre ghetrouste moeder, soe voer was si mit cloerker voersichticheit den ghemeynen [274V] guede. Dat casteel dat Magdalon ghenoemt was, dat hoerde hoere suster toe, Bethania ende een deel van der stat van Jherusalem regeerden si mit wysen regiment.

Martha die plach die woerde Jhesu Christi te bewaren in hoere herten seer begheerlic. Hoer werlike suster plach sy nu mit smekenden woerden, nu uut haerden berispinghen te scelden. Welke suster doe sy se op enen dach mit ernstighen aensicht was, hoer toe herdende Onsen Here te eren. Onder voel anderen woerden die si sprac seide si:

"Mijn lieve suster, die hoecheit uwes menscheliken maecsels, ende die suverlicheit(1) uwes aensichts boven gaet die schoenheit alre vrouwen al der eerden. Van wien is den lichaem aldus grote scoenheit? Ende dat lichaem dat verslonden sal werden vanden wormen, vercierdi mit golden ende mit costeliken stenen, mer u [280R] siele, die claerre is dan die schinende sonne, ende schoenre is dan alle sterren, beroefdi van alre puerheit mit werliken seden ende begrijpliken leven."

Dese ende deser gelijc seide die heilighe Martha hoere suster. Ende Maria sprac:

"Mijn lieve suster, wanttu consenteerde my aldus schoen te wesen, ende ick als ic sie ghemynt werde vanden bloemen der werelt, ende jonghen ridderen, soe sal ic mitter alre vroelicster herten overbrenghen mijn vaderlic erve, ende hebben mijn daghe in weelden."

Als dese ende ander woerde ghesiet waren, ghevielt dat si een der daghen weder keerde tot hoere suster van Jherusalem. Daer si in dien daghe onledich had gheweest in ydelheit der werelt, ende sonder moyenisse den dans had gheleidt. Al springhende was sy inghaende in den huyse ende liep hoere suster te ghemoete ende seide:

"Ic heb huden die hertten alre menschen van Jherusalem vroelic ghemaect, ende ic selve heb meerre blijtschap ghehadt dan ic ye creech in [280V] alle mijnen leven. Ic meyn dat gheen meerre blijtscap wesen en mach dan dat een mensche sijn leven toe brenghet in vroelicheit ende in blijtscappen."

Doe seide Martha:

"Mijn lieve suster, en heb di huden in uwer blijschap niet ghesien den alre vroelicsten en schoensten coninck, die alre menschen herten verblijt?"

Doe seide Maria:

"Mit ons en hebben gheen conynghen gheweest."

Martha antwoerde:

"En ken di dyen coninck niet, welcs scoenheit des aensichts verciert alle die ghenen die en aensien? Ende welcs scoenheit alle redelick creaturen verwondert? Waert dat ghi dien aensaecht, hi solde u die alre vroelickste laten."

Doe seide Maria:

"Wie is dese, die dus suverlick ende schoen is, en is dit niet die keyser Tyberius?"

Martha antwoerde,

"Het en is niet die keyser Tyberius, die een coninc der heyden is(2), mer het is die coninc der coninghen ende een here der gheenre [281R] die heerscappie hebben, een verloeser der kinder van Israhel, sterck in den stride. Ende is gheboren van edelen alderen, sijn vader is God in den hemel, ende en bekent gheen vrouwe in der eerden. Sijn moeder is joncfrouwe voertkomende van Davids geslecht, van dier gheboerten heeft hi voertgebracht den ghesontmaker der werelt."

Doe was Maria begherende nae werliker mynnen te sien den ghenen die dus groet edel ende dus schoen was ende seide:

"Mijn lieve suster, wise my waer ic dien sal vinden die dus groet solaes gheeft, ende als ic hem ghesocht ende ghevonden heb, dat icken dan omhelsen mach, ende mit gaven mach trecken tot mijnre mynnen voer alle mannen der werelt, op dat ic sijnre weelden ende vroelicheit mach ghebruken."

Martha antwoerden:

"Dese is mijn here, Jhesus Christus".

Ende Maria seide:

"Die Jhesus, des smeets sone ende Marien sone ende Joseph, hoe vermeetstu di hem te wesen Gods soen ende der joncfrouwen soen?"

Martha antwoerde:

[281V] "Joseph was sijn wavende(3) vader ende niet sijn natuerlic vader."

Ende Martha was vochtmakende dat herte hoere suster uut voel leringhen. Maria screide ende siet, die gave des Heilighen Gheest was haesteliken vallende op Maria, hoer ruerende mitten rechten vingher Gods. Maria stont by hoer suster mit onghedecten halse, mit blinckenden aensicht, recht als mit fantesyen ombevanghen, ende weder comende tot hoer selven, recht als een die van hem selven heeft gheweest ende seide:

"Och, och, wat heeft my suet gheweest te leven die den ewighen doet(4) verdient heb. Wat sal my voert meer genuechlic wesen die genuechte der werelt, als ic overghelevert sal werden den helschen pijnen? Wat sal my baten dat springhen der bucken ende der camelen als ic haestelic ende oversienlic sal gheworpen werden in die vlamme des vuers? O, onsalighe ende alre onsalichste leven beroefster mijnre eren. Waer om heb ic di ghemynt alstu my sijste een alre [282R] lelicste beruechster. Siet, du hebste uutgheroedt mijnen eerliken naem der joncfrouwen, ende voer dien naem der joncfrouwen hebstu my verworven dat ic ghenoemt werde een openbaer sundersse."

Ende si keerde hoer tot hoere suster ende seide:

"Waer is mijn heyl ende die verloessinghe van Israhel, die Here Jhesus Christus? Ic bin ghewont van sijnre mynnen. O, onreyne werelt, die di mynt die sal altoes onreyne bliven. Hier is voel quaetheit ende luttel wijsheit, alle dinghen sijn hier onreyne ende slimerich ende bedect mit duysternisse, ombeset mit stricken die sielen dide sijn in anxt. Ende die lichamen werden in die ghepijnt. O mijn alre suetste Jhesus, waer sal ic di sueken, waer sullen wi u vinden?"

Martha antwoerden:

"Die Here is bi alle den ghenen die hem aensroepen inder waerheit. O mijn suster, verbeide hem, want comende sal hi comen ende en sal niet merren."

Ende siet doe si noch sprekende waren, quam Jhesus mit Lazarus. In dien daghe was Laza [282V] rus comende van den gheselscap der ridderscap, ende sach in den weghe een grote schaer Jhesus volghen, om te hoeren sijn woerden ende sijn leringhe. Ende Lazarus volchde Jhesum en sprac suetelic mit hem. Ende Jhesus reden behaechde Lazaro alsoe wael, dat hi die schaer liet, ende leyden Jhesum in sijn huys. Martha stont mit Maria. Doe si Jhesum saghen, schreiden si beide van blijtscappen. Martha ontfinc Jhesum eerwerdelic. Maria rekende hoer selven onweerdich om hoere sunden wil, ende stont schemelic ende pijnden hoer aensicht af te keren van Christo, mer eer si hoer aensicht mocht af keren, was Jhesus hoer aensiende mit sinen lichaemliken oghen, ende oec mitten oghen sijnre guedertierenheit ende sijnre ontfermherticheit.

Dat aenschijn Jhesu was seer schone ende boven maten ghenuechlic, alsoe dat nyement en was die hem aensach hi en was sijnre boven maten begherende. Daer om van dien graciosen aensien, ontfinc Maria vochticheit [283R] der gracien ende overvloedicheit des berouwes. Ende daer om was di hoer selven aensiende als een malaets mensche, ende van groter scheemten soe aftoech si hoer van der teghenwoerdicheit hoers ghesontmakers. Ende ghinc in hoer camer ende sloet die doer op hoer, ende hoer siele versmaeden ghetroest te werden.

O sunderse, hadstu doen ghesien den rouwen ende die uutstortinghe der tranen des wijfs, du werdeste mit hoer bekeert. Ende al hedstu een herte als een adamant steen, het had weec ghewoerden als was.

Ende alsoe overbracht sy alle die nacht sonder slapen mit valdinghe hoere handen, mit uuttreckinghe des haers, mit schreyen, mit slaen hoere wanghen ende mit bijtinghe der tande. In dier uren bat Symoen die pharizeus Jhesum, dat hi des anderen daechs mit hem eten wolde. Daer om quam Jhesus des anderen daechs totten huse des phariseen dat stont bi den huse Lazari ende sijnre susteren, op dat hi daer [283V] solde eten mit voel anderen edelinghen die daer ghenoedt waren.

Als Martha sach dat Jhesus ghecomen was, quam si tot hoere suster dat sise troeste. Die sy vant neder gheslaghen in der eerden van rouwe ende banghicheit, ende si richte hoer(5) hoeft op ende Martha seide:

"Die Here ende meyster is by ende sal eten in Symons huys."

Maria suchte ende en antwoerde niet. Martha liet hoer suster ligghen neder gheslaghen op der eerden, ende keerden weder om den Here te dienen. Martha was ghewoenlic den Here in hoere eyghenre personen te dienen. Jhesus was ghevoen altoes ierst den Vader aen te beden eer hi spise nam. Daer om doe si te samen waren ghecomen, die daer eten solden, ende ter tafelen saten, was Jhesus mit gheboghen knyen biddende.

Ende siet: Maria ginc in dat huys ende knyelden neder bi den voeten Jhesu, ende wiessche die mit tranen ende uutstorten overvloedelic die tranen als ryvieren. Ende custen sijn voeten ende droechden sy mit [284R] hoeren haer ende salfden si mit salven. Jhesus was op staende ende haesten ter tafelen ende sprac suetelic mit Maria, van welken die phariseus gheschandaliseert waert, ende waert van den here berispt, als inden ewangelio bewijst wort. Ende der sundersse worden al hoer sunden vergheven.

Maria stont op ende dancten den Here oetmoedelic ende liet die ghene die daer aten ende ghinc in die camer hoers huys. Sy bidt, sy schreyt, sy sucht.

Martha waert verblijt. Ende want Martha diende, soe ghinc si tot Maria der Moeder Christi, segghende:

"Mijn meister, u soen, heeft mijnre suster al hoer sunden vergheven."

Die gloriose joncfrouwe antwoerde:

"Ghebenedijt sy die de Here God van Israhel, want hi sijn volc ghevandt ende verloest heeft. Die van den sunderen ende sunderssen maecht rechtverdighe menschen. Ende niet achter en laet die in hem hopen."

Daer om nam die salighe Maria, die gloriose joncfrouwe hoer twee susteren, als Maria Zebedei ende Maria [284V] Jacobi ende quamen tot Magdalena, dat sise troesten(6), welke Magdalena als die salighe Maria, die gloriose joncfrouwe, hoer antwoerden alleen in den huse, riep sy mit luder stemmen:

"O alre heilichste joncfrouwe, gaet van my. Want het en is niet behoerlic dat die meeste sundersse van alle der(7) werelt die mitten lichaem omdaen is gheweest den sunden, ende van binnen lelic ende onreyne is, sal ghenaken der onbevlecter joncfrouween."

Maria antwoerde:

"O mijn vriendynne ende vriendynne des Soens Gods. Ic sie in dien worden mit claren bekennis, alle dinghen openbaert ende openbaerlic wort ghesien, dat ghi ghereinicht sijt van allen vlecken der sunden. Ende ic en verwonder my niet myn dat ghi ghereinicht sijt van allen vlecken, dan dat ic bewaert bin van allen vlecken."

Ende sy omvincse ende custen si.

Die susteren der glorioser joncfrouwen saghen dese twee, als die moeder Christi ende Magdalena mit omhelsinghe te samen spreken, ende van [285R] den heilighen enghelen opghevoert totten dake des huys. Ende dat si in der locht onthalden worden mit alre reverencien weder neder gheset. Als die susteren der moeder Christi die dit saghen nae vertelden den gheloevigen volc tot love ende glorien des gheens die ghebenedijt is in der ewicheit. Amen.

(1) suverlicheit: r ondergeschreven.

(2) Die een coninc der heiden is: staat tweemaal in het manuscript.

(3) wavende: opzoeken???

(4) doet: voor en na correcties, op rasuur???

(5) hoer: tweemaal in manuscript.

(6) troesten: met bovengeschreven r.

(7) der: bovengeschreven.