Sunte Maria Magdalenen bekeringe

C.G.N. de Vooys, "De legende 'Van Sunte Maria Magdalena Bekeringhe' ", In: Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde 24 (1905), pag. 16-44; also: C.G.N. de Vooys, Middelnederlandse Legenden en Exempelen. Bijdrage tot de kennis van de prozaliteratuur en het volksgeloof der Middeleeuwen, Den Haag/Groningen 1926.

[218Va] Ysidorus die heilige leerre scrijft aldus vander bekeringe der saliger vrouwen Maria Magdalena in een boec dat genoemt is vander geboerten ende doot der heiligen.

Inder stat van Jherusalem was een edel man, die Lazarus gehieten was, van coninckliken geslachte ende hadde twie susteren, als Martha die joncfrou die daer geestelic van leven was ende van seden, ende Magdalena, die haer tot heerlicheden hadde gegeven ende tot wellust deser werelt.

Martha die joncfrou, doe si sach dat Lazarus haer broeder hem altemale gaf totten ridderliken staet, ende Maria, haer suster, [218Vb] sach si te wesen een wechwerpster haerre tijtliker goeden, doe dede Martha als een trouwe moeder ende bewaerde seer wijslic hoer renten ende goeden ende regierde dat slot Magdalum, dat haerre suster gegeven waas, voer haer deel ende dat hele dorp van Betanien mit een deel van der stat van Jherusalem mit enen voersienigen regiment.

Ende Martha, die joncfrou, bewaerde in haerre herten begeerliken mit Maria die Moeder Gods, der coninginne des hemels, alle die woerden ons Heren. Ende si plach te berispen haer suster als nu mit sachten woerden ende als nu mit scarpe woerden op dat si mit naerstige vliticheit Maria haer suster trecken mocht Jhesum te eren ende te dienen. Ende onder vele woerden, sprac si op een tijt ende seide:

"O, mijn alre liefste suster, die heerlicheit uwes persoens ende die lichaemlike scoenheit uwes aensichts die gaet boven scoenheit alre vrouwen der werelt. Segghet mi doch, waer van u lichaem also grote schoenheit dan alleen vanden genen, die daer is een fonteyn alre scoenheden? Du vercierste dijn lichaem mit gout ende mit sulver end mit costeliken gestienten, datmen geven sel die wormen te eten ende te verslinden. Die edel siel, die claerre is ende blenckender dan die sonne ende scoenre dan alle sterren, dien beroefstu van alle puerheden mit quaden seden ende mit enen beruspeliken leven."

Na dien dat die heilige joncfrou Martha sprac dese woerden ende deser gelijc, so antwoerde haer suster Magdalena ende seide:

"O, mijn alre liefste suster, want ghi mi(1) also scoon belijt te we [219Ra] sen ende so suverlic ende ic oec wel sie dat ic worde gemynt ende lief gehadt vanden bloeyenden jonghen ridderen deser werlt; hier om wil ic versliten mijn tijt ende mijn dagen overvloedelic in wellusten deser werelt ende verteren mijn vaderlike erf mit blider herten."

Doen si dese ende ander worden geseit hadde, so gevielt op een tijt dat Maria weder quam uut die stat van Jherusalem daer si al den dach onledich geweest hadde in ydelheit ende hadde den dans geleit sonder alle moeynisse. Ende si quam al springende lopen tot Martha hoer suster in dat huys ende si ghinc haer suster te gemoet ende seide:

"Huden heb ik vrolic gemaket alre menschen herte die Jherusalem wonen ende huden heb ik meer bliscap gehadt dan ic van mijn leven gehadt heb. Ende ic gelove dattet gheen meerre bliscap en is dan dat een mensche sijn leven eyndet in vreuchden ende in bliscap deser werelt."

Martha die joncfrou antwoerde haer:

"O, Maria, alre liefste suster, en hebt ghi niet huden gesien den alren blijtsten ende soensten coninc in uwer vrolicheit, die daer verblidende is die herten alre geloviger menschen?"

Maria antwoerde:

"Daer en hebben gheen coningen geweest mit ons in onser vrolicheit."

Martha sprac:

"En kent ghi niet den coninc wies aensicht verciert enen ygeliken mensch dien hi aensiet welkes scoenheit alle redelike creatueren verwonderen? Haddi hem aensien, hi hadde u vol vruechden gelaten."

Maria antwoerde ende seide:

"Wie is dese, die daer [219Rb] aldus scoen is ende suverlic, daer du van segste? Is dat die keyser Tyberius?"

Martha antwoerde:

"Tyberius is alleen een coninc der heiden, mer dese, daer ic u of segge, is een coninc der coninge ende een Heer alre heren ende een verlosser der kinder van Israhel, machtich inden stride ende geboren van edelen ouders. Sijn vader is God inden hemel, die geen wijf en kende opter aerden. Sijn moeder is een joncfrou geboren van Davits geslacht. Ende van sulker geboerten is voert gecomen die bloem der scoenheit ende die gesontmaker al der werelt."

Doe begeerde Magdalena mit lieften ende mit lust deser werelt desen edelen sconen coninc te sien ende seide:

"O mijn alre liefste suster, ic bidde u, wiset mi doch desen waer ic hem mach vinden, die mi also grote ghenoechte geven mach. Ende als ic hem gesocht heb ende gevonden so wil ic hem trecken tot mijnre mynnnen myt minen gaven ende mit myne omehelsen ende mit mijnre lieften boven alle die mannen deser werelt, op dat ic gebruken mach sijnre wellust ende bliscap."

Martha antwoerde weder:

"Die heer ende coninc daer ic di van segge, dat is Jhesus Christus, mijn lieve Heer ende mijn coninc."

Doe sprac Maria:

"Wi hebben wel bekent Jhesus des smeets soen ende Maria Joachims dochters soen. Ende hoe comt dat ghi hem hiet wesen die Gods soen ende een soen der joncfrouwen?"

Martha antwoerde:

"Hi is Josephs wanende soen ende niet sijn natuerlike soen."

Ende Martha seide haer veel besceits ende was bewerkende dat hart haerre suster uut [219Va] veel scoenre reden ende leringen, also dat Maria began te screyen. Ende die genade des Heilighen Geests viel haestelic op Maria beroerende hoer hert mitten rechten vinger Gods. Ende Maria stont bi hoer suster mit een opgerecten hals ende mit enen blinckenden aenscijn rech of si vol fantasien hadde geweest als een die van hem selven getogen is ende dan tot hem selven weder coemt. Ende si sprac:

"Och, leider, och armen, waer toe heeft mi geweest so soet dit leven daer ic mede heb verloren dat ewige leven? Wat sel mi die genoechtten deser werlt dan moghen baten of verbliden wanneer ic woerde gegeven den ewighen tormenten ende pinen? Wat sel mi helpen snelheit der herten(2) of der camelen, hoe neer ic ic haestelic sel worden geworpen in die vlamme des ewighen vuers. O onsalige leven ende beroefster mijnre eren, waer om heb ic di lief gehadt, want du hebste mi alre lelicste geoneert ende sich minen heerliken naem hebstu mi benomen ende uutgedaen ende du hebste mi verworven dat ic van allen menschen genoemt worde een openbaer sondaersche te wesen voer die name mijnre eren dat is der joncfrouwen."

Ende doe keerde hoer Maria Magdalena tot hoer suster ende seide:

"Waer is Jhesus, Onse Lieve Heer, onse salichmaker ende verlosser ende een verlossinge van Israhel. Ic ben gewond mit sijnre mynnen. O, onreyne werelt, die in di blijft die sel altoes wesen vuyl ende onreyne, want alle die dinge die inder werelt sijn, die sijn gemenget mit veel quaetheden ende mit luttel wijsheden ende al sijn si slijmich [219Vb] ende onreyn ende verderfelic. O werelt, in di is alle dinc bedect mit duusterheden ende al ome beset mit veel stricken. In di worden die sielen beanxtet ende besinet ende die lichamen quellen. O mijn alre liefste Jhesus, waer sel ic di soken of waer sel ic di vinden?"

Martha antwoerde:

"Die Heer is na bi alle den genen die hem anropen inder waerheit. O mijn alre liefste suster, verwacht hem, want hi sel te hants comen ende niet langhe merren."

Mit dien dat si dit sprac doe quam Jhesus Onse Heer mit Lazarum weder(3) gecomen ende hadde uut geweest mit enen groten gewapende heer. Ende doe hi weder keerde van dat geselscap sach hi Jhesum Onsen Heer mit een grote schare(4) volcs die hem volgeden inden wege om sijns godlike woerden wil ende om sijn leringe te horen. Ende Lazarus volgede hem oec na ende sprac seer sueteliken mit Onsen Heer ende Onse Heer Jhesu mit hem. Ende die worden behageden Lazarus also wel dat hi sijn heer of geselschap after liet ende nam Onse Heer mit hem in sijn huys. Martha stont mit haer suster ende doe si Jhesum saghen comen, screyden si van groter bliscap.

Martha ontfinc Jhesum seer eersaemlic, mer Maria stont daer seer scamelic ende rekende hoer seer onwaerdich te wesen om haerre sonden wil. Ende si woude haer aensicht van Jhesum trecken om scaemten wil, mer waer si haer hoeft beroeren of keren mochte, Jhesu hoer aensiende mit sinen liefliken oghen ende oec mit sijnen bermhertigen ogen ende dat aensijn Ons Heren was [220Ra] seer scoen ende van dien genoechliken ende godliken aenscijn te scouwen ontfinc Maria Magdalena overvloedige genade ende starc berouwe ende van deser genaden ende berouwen sach haers selves lelicheit aen, recht of si malaets hadde geweest. Ende si ghinc vander tegenwoerdicheit ons Heren mit groter scaemte ende ginc in hoer slaepcamer ende sloet die doer na hoer toe ende versmade daer haer siel getroest te wesen.

Ic segge di o sondighe mensche, hadt ghi op die tijt gesien dat overvloedige berouwe des wijfs ende die uutstortinge der tranen, ghi hadt mit haer berout geworden. Ja, al hadt ghi gehadt een stenen hart, het soude weec geworde hebben als was.

Ende Maria verbleef so wakenende al die nacht mit uuttreykinge hoerre armen ende uut groten screyen ende suchten, mit slaen haerre borsten mit crissinge haerre tanden ende mit brande haerre tranen. In die selve ure badt Symeon die pharizeeus Onse Heer Jhesum dat hi mit hem soude comen eten des anderen daghes. Ende Jhesus quam des anderen dages tot des pharizeus huys ten eten welc huys stont al vast bi Lazarus huys ende sijnre susteren.

Doe Martha sach dat Jhesus, mit veel edel luden die der oec genoot waren, gecomen was, doe quam si tot haer suster om haer te troesten. Ende si vantse leggen op die aerde van groten rouwe ende Martha hief haer hoeft op ende seide:

"Die meyster is hier bi in Symons huys ende sel daer eten."

Maria suchtede ende en antwoerde niet ende Martha liet haer suster leggend op die aerde ende ghinc weder om Onse Heer [220Rb] te dienen in haer selves persoen.

Doe die gheen versament waren die daer werscappen souden, eer dat Christus spijs ontfinc was hi altoes gewoen aen te beden sinen hemelschen vader. Doe alle die ander an die tafelsaten, doe ghinc Onse Heer alleen mit gebogen knyen bidden. Ende Maria ghinc in dat huys ende si viel neder after die voeten Jhesum ende wiese mit haren tranen end si storte die tranen uut overvloedeliken als een ryvier ende si custe Jhesus voeten ende droechde se mit horen haer ende besalfdese mit duerbaer salve. Ende Onse Heer stont op ende quam totter tafel ende sprac suetelic mit Maria, waer van dat die pharizeus geschandeliziert wort. Ende wort berispt openbaerlic van Onsen Heer, als wi lesen int ewangelie. Ende hi vergaf die sondersche al haer sonden.

Maria Magdalena stont op ende dancte Onse Heer oetmoedelic ende ginc wech in haer slaepcamer, in haer eygen huys ende liet die geen die daer werscapten, biddende, screyende ende suchtende. Martha haer suster verblide haer oec ende doe si gedient hadde ter tafel, so ghinc si tot Maria die Moeder Ons ende si sprac:

"Mijn meyster, u soen, die heeft mijn suster al haer sonden vergeven."

Die gloriose joncfrou Maria antwoerde hoer:

"Gebenedijt si die Heer God van Israhel, want hi gevandet heeft ende gemaect hevet verlossinge sijns volcs welke Heer van sondaren ende sonderschen maect rechtvaerdich volc ende en laet nyement after die in hem hopen."

Die salige maget Maria nam mit haer twie susteren, Maria Zebedeus wijf ende Maria Jacobi ende si quamen tot Maria Magdalena om [220Va] haer te troesten. Doe Maria die reyne maget ende moeder Gods Maria Magdalena alleen ontmoete inden huse, doe riep Maria Magdalena mit luder stemmen:

"O, alre heilichste joncfrou ende moeder Gods, gaet van mi, want het en is niet betamelic dat die meeste ende vuylste sundersche vander werelt mit haren lichaem, dat onderworpen is den sonden ende bevlect van veel onreynicheit, genaken sel eenre joncfrouwen!"

Maria, die gloriose maget, antwoerde hoer:

"O mijn vriendinne, een vriendinne des Gods Soens, ic sie inden woerden in welke woerden all dinge claerlic ende openbaerlic worden bekent, dattu ghereynicht biste van alle onreynicheit der sonden. Ende niet mijn en verwondert nu dattu gereynicht biste van alle onreynicheit der sonden dan dat ic bescermt ben van allen vlecken der sonden."

Ende doe ommevinc Maria die Moeder Gods Maria Magdalena ende custese ende doe saghen die susteren der glorioser maghet Marien dat Maria die Moeder Gods ende Maria Magdalena hem onderlinge hadden ombevanghen ende spraken te samen mynlic ende dat si op ghevoert worden vanden heilighen enghelen totten dake vanden huse toe van der aerden opwaerts ende woerden gehouden inder lucht ende mit groter eerberheit weder neder geset opter aerden. Ende dit hebben die susteren der Moeder Gods die dese dingen gesien hebben, voert geseit den gelovigen menschen totten love ende glorie des geens [220Vb] die daer is gebededijt inder ewicheit. Amen.