In een notendop - waar gaat het over?

In een notendop -
waar gaat het over?

Waarom mogen vrouwen geen priester worden?
De Rooms Katholieke kerk behoort voortdurend met haar tijd mee te gaan; dat is nodig om haar profetische taak te kunnen blijven uitoefenen. Is het niet zorgelijk dat de kerk tot de dag van vandaag de wijding van vrouwen tot priester blijft uitsluiten? Tegelijkertijd immers streeft het merendeel van de volkeren ernaar ongelijkheid tussen mensen op te heffen en wordt er wereldwijd hard aan getrokken om de gelijkheid van man en vrouw te bevorderen. De tijden veranderen en de kerk kan daar niet bij achterblijven!			De heilige Theresia van Lisieux verlangde ernaar priester te worden.
We moeten vooroordelen uit het verleden loslaten
Honderd jaar geleden hadden vrouwen weinig status in de kerk en daarmee verschilde de kerk niet van de maatschappij in haar geheel. Gedurende de menstruatie mochten vrouwen niet deelnemen aan de communie; en na een bevalling moesten ze worden gezuiverd (kerkgang), voordat ze weer een kerkgebouw binnen gingen (). Het was vrouwen strikt verboden ‘heilige zaken’ aan te raken, zoals de kelk, de pateen of de altaardwalen (). Het was ondenkbaar dat ze de heilige communie uitreikten (). In de kerk moesten vrouwen te allen tijde het hoofd bedekt hebben (). Vrouwen werden ook niet toegelaten tot het priesterkoor, --- behalve om dit schoon te maken (); --- Ook was het haar niet toegestaan om aan de lezenaar uit de Heilige Schrift te lezen (); --- vrouwen mochten niet preken (); --- niet zingen in een kerkkoor (); --- geen misdienaar zijn (); ---het was vrouwen ook niet toegestaan om volwaardig lid te zijn van broederschappen en lekenorganisaties. (). Maar de allerbelangrijkste restrictie: vrouwen hadden geen toegang tot te kerkelijke wijdingen (*). Ze konden geen priester worden.			De meeste beperkingen in het nadeel van vrouwen (*) zijn opgeheven. Maar het verbod op het priesterschap van de vrouw bestaat nog.
Een nieuwe dageraad
Onze tijd wordt erdoor gekenmerkt dat mensen zich meer en meer bewust worden van de rechten van de mens: van de fundamentele gelijkheid van man en vrouw en van de wenselijkheid om voor alle mensen gelijke kansen te scheppen. Tegen deze achtergrond begint er ook een kentering te komen in de houding van de Katholieke kerk tegenover vrouwen. Vrouwen mogen ‘op tijdelijke basis’ worden ‘aangewezen’ als lector, misdienaar, zanger, verkondiger en voorganger in gebeds- en doopdiensten en voor het uitreiken van de heilige communie. In andere kerken zijn er al vrouwen tot diaken, priester en bisschop gewijd. . .			Mgr. Chilton Knudson, bisschop van Maine, hoort tot de Episcopaalse Kerk van de VS en die kerk behoort tot de Anglicaanse Gemeenschap van Kerken.
Wie verzetten zich tegen de wijding van vrouwen?
Conservatieve theologen, aangevoerd door de Congregatie voor de Geloofsleer in Rome en de paus zelf, houden staande dat het tot de onveranderlijke katholieke leer behoort, dat vrouwen niet tot priester kunnen worden gewijd, terwijl ze andere beperkingen die vrouwen in het verleden kregen opgelegd, wijten aan maatschappelijke vooroordelen. Ze zeggen: “Jezus Christus zelf sloot vrouwen uit van het priesterschap en de kerk heeft zijn voorbeeld altijd gevolgd door nooit vrouwen tot priester te wijden.”			Lees een samenwatting van de argumenten van Rome..
Deze vaststelling is voor ons een pittige uitdaging. Als de paus een bepaalde leerstelling verkondigt, zijn dan niet alle katholieken gehouden om zijn autoriteit te aanvaarden? Onder normale omstandigheden is dat inderdaad het geval. Maar in uitzonderlijke omstandigheden, wanneer we weten dat de paus dwaalt, zijn wij als loyale katholieken verplicht om onze bezwaren kenbaar te maken. Paus Benedictus zelf geeft dat ook toe: ““Boven de paus, die uitdrukking geeft aan de verbindende eis van het kerkelijke gezag, staat nog altijd iemands eigen geweten, waaraan voor alles gehoor gegeven moet worden, desnoods tegen de wil van het kerkelijk gezag in.”” Als de kerk en zijn hoogwaardigheidsbekleders in Rome dwalen – en, waar het gaat om de vrouw, zijn, naar onze inschatting de meeste katholieke theologen het met ons eens! – wordt de kerk ernstige schade berokkend door haar op achterstand te zetten tegenover een wezenlijke pastorale ontwikkeling die in onze tijd plaats heeft.			Geïnformeerde katholieken zijn gehouden om zich uit te spreken.
Het gaat niet alleen over mannen en vrouwen
Veel mensen zien deze ontwikkeling misschien vooral als een feministische streven en denken dat het alleen maar gaat om gelijkheid van man en vrouw. Dat is niet zo. Ten minste niet op de eerste plaats. Voor ons katholieken is het altijd uiterst belangrijk geweest om vast te stellen hoe we in de geest van Christus handelen en wat de waarachtige draagwijdte is van de traditie. De vraag of vrouwen al dan niet de wijding zouden moeten kunnen ontvangen, kan niet beantwoord worden door het uitoefenen van maatschappelijke pressie. We moeten het antwoord vinden door een nauwgezette interpretatie van de bronnen. * Sloot Jezus zelf echt vrouwen uit? * Waarom werden in het verleden vrouwen niet gewijd? * Zijn er valide theologische argumenten om de wijding van vrouwen uit te sluiten? Bovenstaande vragen moeten ons leiden naar de uitkomst van het debat.			Vrouwen uitsluiten van wijding wordt pure discriminatie, wanneer die niet voortkomt uit de wil van Christus, maar uit het eigen vooroordeel van de kerk…!
Wat wilde Jezus Christus eigenlijk?
Uit de evangeliën blijkt duidelijk dat voor Jezus mannen en vrouwen gelijk waren. Door het doopsel zijn vrouwen even welkom in het ‘Koninkrijk van God’ als mannen, terwijl in het Oude Testament enkel mannen werden besneden. Beide zijn rituelen die het begin van het lidmaatschap markeren. Door het doopsel delen zowel mannen als vrouwen in het koningschap van Jezus, in Zijn profetische opdracht en in Zijn priesterschap. Het is veelbetekenend dat Jezus bij het Laatste Avondmaal zijn woorden “Doe dit tot Mijn gedachtenis!” richtte tot alle mensen, vrouwen niet minder dan mannen. Daarmee gaf Hij impliciet aan vrouwen de bevoegdheid om voor te gaan in de eucharistie.			Gedoopt zijn impliceert dat alle sacramenten toegankelijk zijn, voor vrouwen niet minder dan van voor mannen.
Waarom koos Jezus alleen mannen uit als zijn twaalf apostelen? Waarschijnlijk deed hij dat om praktische redenen – zoals hij ook enkel Joden koos. Het zou helemaal verkeerd zijn om daaruit af te leiden dat Jezus hiermee een norm stelde die voor eeuwig zou moeten gelden. Jezus liet het aan de latere kerk over om de ‘ontwikkelingen’ uit te werken – al naargelang zich behoeftes en kansen aandienden. Dat deed hij ook in heel veel andere aangelegenheden.			Wat zou Jezus vandaag zeggen? Zou hij vrouwen afwijzen?
Waren in de vroegchristelijke gemeenten vrouwen uitgesloten van de ambten?
Sommige passages in de brieven van Paulus, bijvoorbeeld dat vrouwen het hoofd bedekt moeten hebben, onderdanig moesten zijn aan hun man en niet geacht werden in de kerk te spreken, mogen niet geïnterpreteerd worden als zouden ze eveneens betekenen dat vrouwen niet gewijd mogen worden. Het spreekt boekdelen dat Paulus Phoebe erkent als diaken in de kerk van Cenchreae (Romeinen 16,1) Het is ook na te wijzen, dat in de eerste eeuwen na Christus vrouwen verantwoordelijke ambten bekleed hebben in de kerk, inclusief dat van het diaconaat. Historische bewijzen laten zien dat in het oosterse deel van de Katholieke kerk tot in de negende eeuw vrouwen het ambt van diaken bekleedden. Aangezien zij diaken werden door een volwaardige sacramentele wijding, identiek aan die van mannelijke diakens, ontvingen vrouwen feitelijk de Heilige Wijdingen. Dat impliceert dat ze ook het priesterschap kunnen ontvangen.			Het vergeten verhaal van de ‘vrouwelijke diakens’ is in zichzelf voldoende om de hele zaak te doen kantelen. “Hier rust de dienares en dienstmaagd van Christus, de diaken, (!) de tweede Phoebe (Rom 16,1) die in vrede is heengegaan op de 21^e dag van maart…” Sofia van Jeruzalem, 4^e eeuw.
Sloten vroegchristelijke gemeenten vrouwen uit van ambten?
Gedurende het grootste deel van de kerkgeschiedenis heeft een drievoudig vooroordeel de acceptatie van vrouwen als priester geblokkeerd:
1. Vrouwen werden gezien als minderwaardige wezens De Griekse filosofie beschouwde elke vrouw als een onaf menselijk wezen. ‘De relatie tussen man en vrouw is van nature van dien aard, dat de man hoger is en de vrouw lager, dat de man bestuurt en de vrouw bestuurd wordt.’ (Aristoteles) De Romeinse wetgeving, die door de kerk werd overgenomen, sloot vrouwen uit van het dragen van publieke verantwoordelijkheid. Hoe konden vrouwen in deze context de leidende rol toebedeeld krijgen die besloten ligt het priesterschap?			Aristoteles, een wijsgeer die een enorme invloed heeft gehad op het denken van de leiders van de kerk.
2. Vrouwen zouden voor altijd gestraft zijn vanwege de zondeval. Vrouwen werden erop aangesproken dat ze de erfzonde in de wereld hadden gebracht en dat ze een voortdurende bron van verleiding waren. “ ‘Weet je niet, vrouwen, dat jullie allemaal Eva zijn? Het vonnis van God over die sekse van jullie leeft voort in onze tijd: het kan niet anders of de schuld blijft ook voortleven.’ Jullie zijn de poort van de duivel! Jullie hebben het taboe verbroken van die (verboden) boom! Jullie hebben je als eerste afgekeerd van de wet van God! Jullie hebben hem (Adam) overgehaald, terwijl de duivel het niet waagde hem aan te vallen! Achteloos vernielden jullie Gods beeld, de man! Dankzij hetgeen jullie verdienden – de dood – moest zelfs de Zoon van God sterven!” (Tertullianus) Ondenkbaar toch dat zulke zondige schepselen Gods genade zouden kunnen bemiddelen?			Tertullianus (155-220 na Chr.) Tertullianus viel in latere eeuwen in ongenade, maar bij de vroege Kerkvaders stond hij in hoog aanzien.
3. Men was van oordeel dat vrouwen ritueel onrein waren vanwege het menstrueren. Regelgeving in het bisdom Canterbury (690 na Chr.): “Gedurende de menstruatie horen vrouwen de kerk niet binnen te gaan of de communie te ontvangen; en dat geldt voor lekenvrouwen zowel als religieuzen Als ze dit hoe dan ook niet kunnen nalaten, zouden ze drie weken moeten vasten”. “Evenzo horen die vrouwen boete te doen, die een kerk binnengaan voordat hun bloed gereinigd is na een bevalling; de boetedoening moet dan veertig dagen duren. Hoe is het dan denkbaar dat vrouwen het priesterkoor zouden betreden, laat staan het altaar?			Volgens de Kerkvaders St. Augustinus van Hippo (boven) en de heilige Hieronimus, is alle seksualiteit aangetast door de zonde en is de schoot van de vrouw ‘eenvoudig weerzinwekkend’.
Hierbij dient aangetekend te worden, dat die vooroordelen, die cultureel bepaald waren, theologisch vooroordelen werden, waarna men vervolgens aannam dat zij hoorden tot de leer van de kerk. Deze vooroordelen waren de werkelijke argumenten om vrouwen van het priesterschap uit te sluiten. Dat blijkt ook duidelijk uit de geschriften van de Kerkvaders, uit de canons van locale synodes, uit het kerkelijk recht en de Middeleeuwse theologie. De zogenaamde traditie om geen vrouwen te wijden, kan zodoende ontmaskerd worden als een ondergeschoven traditie. Zoals de heilige Cyprianus terecht stelde: “Een gewoonte zonder legitimatie is niets anders dan een oude dwaling!” (Brief 74,9).			De bronnen kunnen in detail bestudeerd worden! Kerkvaders Concilies en Synodes Middeleeuwse theologie Kerkelijk recht
Zijn er in de christelijke traditie geen sporen van wijding van vrouwen?
Om te beginnen, maakten we er in het voorgaande melding van dat vrouwen sacramenteel tot diaken werden gewijd. En volgens het Concilie van Trente bestaat er maar ÉÉN sacrament van de wijdingen; daarin ligt het diaconaat besloten. Als we vervolgens de kerkgeschiedenis nauwkeurig bestuderen,komen we tot de ontdekking dat er een ‘latente’ en ‘dynamische’ traditie is waarin de mogelijkheid van de wijding van vrouwen verankerd lag. Dat betekent dat ware katholieken diep in hun hart altijd hebben geweten dat het niet tegen de geest van Christus indruist om vrouwen te wijden. Precies zoals vele ware katholieken altijd aangevoeld hebben dat slavernij strijdig is met de geest van Christus. Dit alles ondanks hetgeen de officiële kerk, dus pausen, theologen en kerkelijk recht onderwezen als katholieke leer.			“Er kunnen zelfs eeuwen voorbij gaan, zonder dat een waarheid formeel tot uitdrukking komt, dat is al heel lang het mysterie van het leven van miljoenen gelovige zielen. Kardinaal Newman (boven)
Deze latente traditie wordt bijvoorbeeld zichtbaar in de ‘priesterlijke’ dienstvaardigheid die Maria toegedicht wordt. ‘Men zou kunnen zeggen dat de heilige Maagd niet op de huid gezalfd is maar in haar binnenste en dat ze zodoende in spirituele zin priester gewijd is en niet wettelijk.’ ‘De zegepralende Maagd, niet uitwendig maar spiritueel gezalfd, werd priester gewijd, niet in de zin van de wet, maar naar de Geest.’ ’ (Mombaer)
Zijn er theologische argumenten om vrouwen uit te sluiten van de heilige wijdingen?
De Roomse theologen beweren dat Christus, omdat hij man was, in de eucharistie enkel vertegenwoordigd kan worden door een mannelijke priester. Het argument is ontleend aan Middeleeuwse theologen die elke vrouw beschouwden als ‘een man waaraan iets ontbreekt’. Geen wonder dus dat ze dachten dat alleen een volmaakte man – een mannelijke priester – Christus kan vertegenwoordigen. “Omdat het kennelijk ondenkbaar is voor de vrouwelijke sekse om ergens in uit te mogen blinken, een vrouw verkeert immers in een staat van onderwerping, moet daaruit geconcludeerd worden dat zij het sacrament van de wijding niet kan ontvangen.”” (Thomas van Aquino) Bovenstaand argument gaat mank. Het is tegenstrijdig aan de katholieke leer. Ook vrouwen zijn dragers van het beeld van uitverkoren kinderen van God. In het doopsel en het huwelijk vertegenwoordigen vrouwen Christus zonder restricties. In de eucharistie vertegenwoordigt de priester niet de mannelijkheid of vrouwelijkheid van Christus, maar zijn opofferende liefde.			Elke vrouw is ‘een man waaraan iets ontbreekt’, ‘geboren doordat er iets fout is gegaan’, ‘een afwijking van de natuur’.Thomas van Aquino (boven)
Onfeilbare leer?
Rome heeft nog een extra steentje bijgedragen aan de verwarring door te verkondigen dat de zaak al ‘onfeilbaar’ verklaard is – niet door de paus, maar door het zogenaamde ‘gebruikelijke universele magisterium’. Dat verwijst naar het gezamenlijke leergezag van alle bisschoppen van de wereld. Omdat bisschoppen in het algemeen geen vrouwen tot priester wijden – enkele uitzonderingen daargelaten! - en omdat zij zich in het algemeen niet hebben uitgesproken over de zaak, lijkt Rome te denken dat zij unaniem hun instemming betuigen.			Het voltallige episcopaat oefent soms onfeilbaar leergezag uit.

Het is echter helder dat er niet voldaan wordt aan de voorwaarden voor zulk een onfeilbare gezagsuitoefening. De concilies hebben strikte grenzen gesteld aan de onfeilbaarheid. Er zijn vijf voorwaarden: De bisschoppen moeten gehoor geven aan het Woord van God en de ‘sensus fidelium’ (wat meelevende katholieken in hun hart als juist beschouwen). De bisschoppen moeten hun gezag uitoefenen als één lichaam. De bisschoppen moeten de vrijheid hebben om hun eigen weloverwogen mening tot uitdrukking te brengen. De bisschoppen moeten de wil hebben om de leer als strikt verbindend op te willen leggen. Aan geen van deze voorwaarden wordt voldaan. In het verleden hebben pausen vergelijkbare valse doctrines verkondigd: “Wij verklaren, wij proclameren en wij stellen vast, dat het voor zijn zielenheil absoluut noodzakelijk is, dat elk schepsel zich onderwerpt aan de opperpriester van Rome.” Paus Bonifacius VIII (1302) Bisschop Raymond Lucker heeft een lijst opgesteld van 65 leerstellingen die ooit werden onderwezen als gezagvolle waarheden en die later door de kerk zijn herroepen.			Paus Pius IX vergoelijkte de slavernij, maar veroordeelde de gewetensvrijheid, de vrijheid van expressie, de vrijheid van godsdienst en zoeken van zielenheil buiten de kerk. In al deze leerstellingen heeft het Tweede Vaticaanse Concilie uitgewezen dat hij dwaalde.

Hoe staan we er nu voor?

We moeten ons niet al te veel zorgen maken over de huidige spanning binnen de kerk over de wijding van vrouwen. Conflicten en crises zijn de voorboden van vooruitgang. De officiele kerk zal zeker tot bezinning komen; dat is ook gebeurd ten aanzien van veel andere onderwerpen. Maar tot de zaak is opgelost, moeten we niet schuwen onze plicht te doen als verantwoordelijke katholieken. We zullen ons uit moeten spreken – totdat ten volle de bedoeling van Christus met betrekking tot de wijding van vrouwen in de katholieke kerk werkelijkheid is geworden.

Begin hier met de discussie!

Vertaling: Ben Bongaards

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!