Sidney Callahans beoordeling van ‘Ordinatio Sacerdotis’

‘Is zwart wit? Brief aan kardinaal Ratzinger over de onfeilbare leer en de priesterwijding van vrouwen’ door Sidney Cornelia Callahan, Commonweal, vol. 123, 9 februari 1996, p. 6-7.

Sidney Cornelia Callahan heeft verschillende pastorale boeken geschreven, waaronder:
* The Magnificat: The Prayer of Mary
* Parenting: Principles and Politics of Parenthood
* The Working Mother.

In een open brief aan kardinaal Ratzinger betwist de schrijfster de “onfeilbare” leer van de Katholieke Kerk dat vrouwen niet tot priester gewijd kunnen worden. Zoals de Pauselijke Bijbelcommissie van 1976 unaniem bepaalde, verschaft de Schrift alleen geen grond voor de leerstelling dat vrouwen niet tot priester gewijd mogen worden. Uit het werk van vooraanstaande theologen en gevestigde wetenschappers blijkt dat er veel meer voorstanders van de priesterwijding van vrouwen zijn dan verdedigers van het verbod hierop. Wanneer de weinige argumenten vóór het verbod gepresenteerd worden, lijken ze niet overtuigend, omdat ze voornamelijk gebaseerd zijn op tradities uit het verleden en verwijzen naar vage ideeën over de voorstellingswereld en complementariteit van de seksen die impliceren dat vrouwen en mannen wel verschillende roepingen móeten hebben wat het dienen in de kerk betreft. Het is misschien tijd om de verontrustende en tweedracht zaaiende kwestie van het onfeilbare gezag van de kerk te heroverwegen; niemand kan met absolute zekerheid weten wat de wil van Christus is.

Beste kardinaal Ratzinger,

Als u ons, loyale katholieken, opdraagt ons in geest en wil te onderwerpen aan de “onfeilbare”leer dat vrouwen niet tot priester gewijd kunnen worden, moet u ons ook vertellen hoe we dit kunnen volbrengen. Wat wilt u precies dat andersdenkenden doen?

Ik herinner me hoe beledigd ik was door de woorden van St. Ignatius in zijn Oefeningen, “Als wij onbekommerd in alles willen voortgaan, moeten wij stevig vasthouden aan het volgende principe: als iets mij wit lijkt, zal ik geloven dat het zwart is als de hiërarchische kerk bepaalt dat dat zo is”.

Maar het is nu niet de zestiende eeuw, en u bent een briljant theoloog die leeft in een kerk van na het Tweede Vaticaanse Concilie en een paus dient die regelmatig de heiligheid van het geweten en de waardigheid van de mens verkondigt. Wat stelt u zich nu voor dat de mentale en spirituele processen zijn die wij, de andersdenkende gelovigen, moeten volgen?

Als we naar de Schrift kijken, kunnen we het alleen maar eens zijn met de Pauselijke Bijbelcommissie van 1976, die unaniem besliste dat de Schrift alleen geen grond verschaft voor de leerstelling dat vrouwen niet tot priester gewijd kunnen worden. Als we naar het werk van vooraanstaande theologen en gevestigde wetenschappers kijken, vinden we veel meer voorstanders van de priesterwijding voor vrouwen dan verdedigers van het verbod hierop. Wanneer de weinige argumenten van uw kant gepresenteerd worden, lijken zij niet overtuigend. Zij zijn voornamelijk gebaseerd op tradities uit het verleden. Wat nog erger is: zij verwijzen naar vage ideeën over de voorstellingswereld en complementariteit van de seksen die impliceren dat vrouwen en mannen wel verschillende roepingen móeten hebben als het gaat om dienen in de kerk.

U moet toch toegeven dat het argument gebaseerd op traditie, of stilzwijgen als negatief bewijs, vreemd lijken in een Kerk die opzienbarend goed nieuws altijd luidkeels heeft verkondigd en daarmee vervolgens de wereld heeft veranderd. “Zie, ik maak alles nieuw”, zegt de Heer. De argumenten die gebaseerd zijn op “verschillen in aard” en complementariteit van de seksen komen des te vreemder en tegenstrijdiger over nu er een paus is die voortdurend de gelijkheid van man en vrouw in zowel de kerk als de wereld predikt. De paus verontschuldigt zich zelfs tegenover vrouwen voor kerkelijke misstappen in het verleden. U beiden biedt dus uw excuses aan voor een vreselijk verleden maar doet tegelijkertijd een beroep op deze “ononderbroken traditie” voor ondersteuning in het heden.

Door de tegenstrijdigheden en ongerijmdheden in uw positie wordt duidelijk waarom de meeste katholieke theologen, en zelfs enkele bisschoppen, hebben geoordeeld dat het van grote trouw aan de Heilige Geest zou getuigen als we nu vrouwen zou wijden. De leken in Amerika zijn het hiermee eens. Omdat ik veertig jaar met deze vraag bezig ben geweest in de vorm van gebed, studie, kerkgang en meditatie, ben ik er werkelijk van overtuigd dat het Gods wil is dat vrouwen gewijd worden.

Uw verordening dat ik mijn geweten onderwerp en geloof in een door u bepaalde waarheid, wordt in deze impasse psychologisch onmogelijk; in feite is het morele zelfmoord. Ik kan alleen maar oprecht geloven in zaken die waar zijn en in overeenstemming met Christus’ wensen voor de kerk als dit gebaseerd is op geloof, verstand, deskundig advies en een grote hoeveelheid levenservaring.

Denkt u dat een apart zintuig of deel van mij buiten mijn diepste zelf zou kunnen staan en op de een of andere manier de rest van mij dwingen tot zelfbedrog? Ik geef toe dat ik een lafaard ben en als ik me in het nauw gedreven voel, kan het zijn dat ik doe alsof of lieg. Maar ik zou nooit echt kunnen geloven dat deze leerstelling onfeilbare leer is, een deel van het geloofsgoed dat net zo belangrijk is als de geloofsbelijdenis en andere belangrijke waarheden.

U zult misschien antwoorden: “Je geeft toe dat je zwak bent; wees daarom waarlijk nederig en geef toe dat God heeft bepaald dat wij in het Vaticaan, door ons ambt en ons gezag, onfeilbaar zijn als het gaat om het definiëren van het rooms-katholieke geloof. En het staat u trouwens altijd vrij om lid te worden van een andere christelijke kerk.”

Dat is waar, maar hetzelfde oprechte geweten dat mij deze leerstelling doet aanvechten, dwingt mij ook trouw lid te blijven van de rooms-katholieke Kerk en te geloven in het cruciale belang van het pauselijk gezag. Op mijn bevooroordeelde katholieke manier - ik ben tenslotte een bekeerling - ben ik ervan overtuigd dat het noodzakelijk is dat christenen nauw contact hebben met de paus, de rots van Petrus, om ten volste deel te kunnen nemen in de hele traditie van het evangelie. Als mensen zich afscheiden of uit protest vertrekken, hebben zij helaas nogal eens de neiging ongebalanceerd of puriteins te worden, een fixatie op iets te ontwikkelen of de lichtgewicht New Age-kant op te vluchten. Ik geloof in het belang en de ruimdenkendheid van onze rooms-katholieke eenheid en gemeenschap, maar niet in uw huidige interpretatie van wat deze eenheid inhoudt.

Ik heb dus een tegenvoorstel voor u. Laten we snel onze prudente katholieke gave van selectief geheugenverlies aanwenden en uw leerstelling vergeten. We kunnen haar beschouwen als een van die nietszeggende voorstellen is die door de kerk niet aanvaard of bekrachtigd worden als vigerende leer, en zeker niet als onfeilbaar.

Laten we bovendien deze gelegenheid aangrijpen om collectief nederiger te worden en onze onenigheid over deze moeilijke, tweedracht zaaiende vraag over onfeilbaar kerkgezag opnieuw in overweging te nemen. Waarom zouden wij, of we nu een kerkelijk ambt bekleden of niet, er zo zeker van moeten zijn dat wij met absolute zekerheid weten wat de wil van Christus is? Waarom niet slechts bijna zeker, of mogelijk zeker, waarvoor risico’s genomen moeten worden en persoonlijke overtuiging vereist is? Hoe kan een geloof “geloof” zijn als daarvoor epistemologische zekerheid nodig is?

Eerlijkheidshalve moeten wij bekennen dat de kerk haar definitieve leer keer op keer veranderd heeft – op het gebied van de vrijheid van meningsuiting, de joden, de kruistochten, slavernij, woekerrente, marteling, de pauselijke staten en honderden andere triviale en genante blunders die gebaseerd waren op onzalige beweringen van zekerheid. Ik weet het, sommige apologeten proberen zich heldhaftig in allerlei bochten te wringen om aan te tonen dat deze vergissingen zich niet voorgedaan hebben of opnieuw anders uitgelegd kunnen worden op een nog meer ingewikkelde en subtielere manier; of zij gaan terug naar de waarheid dat het probleem slechts (!) ligt in het feit dat de kerk uit zondige mensen bestaat.

Als wij de ontwikkelingszienswijze serieus nemen, gebeurt er met de overdreven bewering van onfeilbaarheid en de buitensporige behoefte aan zekerheid misschien wel hetzelfde als met een melkgebit, namelijk dat ze worden weggegooid op weg naar volwassenheid. Ze worden niet als noodzakelijk beschouwd, omdat de kerk niet meer gelooft dat God ongelovigen, ongedoopte baby’s (Augustinus) of hen die uit overtuiging verkeerde geloven aanhangen tot het hellevuur veroordeelt. Ook zal het niet nodig zijn het kerkelijke gezag overdreven gecentraliseerd te houden wanneer de lokale subsidiariteit binnen de kerk zich volledig ontwikkelt.

Welnu, beste kardinaal Ratzinger, ik ben het grondig eens met u en de paus als het gaat om uw bevestiging van de wonderbaarlijke realiteit van God’s Waarheid en het geloof dat er eeuwigdurende morele waarheden bestaan binnen het goede nieuws van het evangelie. Maar we zijn het niet eens over hoe we moeten voortgaan in het zoeken van de Waarheid of welke aanspraak we kunnen maken op zekerheid. Toen Baron von Hugel in een bittere controverse van modernisten verwikkeld was, zei hij dat “hij alles accepteerde waartoe de kerk zich uiteindelijk had verbonden”. Dit zijn wijze woorden, maar we weten niet wanneer dat “uiteindelijk” is in een voortdurende mensenreis naar God. Wij volgen de Ene die de Alfa en de Omega is. En de Ene die altijd zegt: “Kom!”

Immer de uwe in Christus,

Sidney Callahan

Vertaling Mirjam Bonné

In dit boek gaat Hans Wijngaards in op belangrijke historische bronnen, vanaf het begin van het christendom tot het jaar 900. Hij bewijst op overtuigende wijze dat vrouwen de rol van diaken op zich namen en hiertoe ook gewijd werden. Met zijn historische studie levert Wijngaards een belangrijke bijdrage aan het actuele debat over de wijding van vrouwen tot diaken. Klik hier!