Het beeld van bruid en bruidegom en het sacramentele priesterschap

Rome zegt dat een priester een man moet zijn vanwege de symboliek waarbij Christus de Bruidegom is en de Kerk zijn Bruid.

“De Kerk is de bruid van Christus, die hij liefheeft omdat hij haar heeft verworven door zijn bloed en haar glorierijk heeft gemaakt, heilig en vlekkeloos. En sindsdien zijn zij onafscheidelijk. Deze bruidsthematiek, ontwikkeld vanaf de Brieven van Paulus (vgl. 2 Kor 11 :2, Ef 5 :22-23) tot aan de geschriften van Johannes (vgl. vooral Joh 3:29, Apk 19:7, 9), is ook te vinden in de Synoptische Evangeliën. “. . . . Daarom mogen we nooit voorbijgaan aan het feit dat Christus een man is. En daarom moet men toegeven, tenzij men het belang van deze symboliek in het heilswerk van de Openbaring ontkent, dat in handelingen die het karakter van een wijding hebben en waarin Christus zelf, van wie het Verbond komt, de Bruidegom en het Hoofd van de Kerk, wordt vertegenwoordigd en zijn heilswerk voltrekt – wat vooral het geval is bij de Eucharistie – zijn rol (en dit is de oorspronkelijke betekenis van het woord persona) vervuld moet worden door een man.”Inter Insigniores § 30-31.

De symboliek van God in het Oude Testament en Christus in het Nieuwe als Bruidegom, behoort ten diepste bij een Joodse culturele context. Het is een stijlfiguur. De Schrift zelf overstijgt meermalen deze vergelijking met een man. De Bijbel benadrukt dat er vrouwelijke aspecten zijn aan Gods mededogen. Gods eeuwige trouw wordt vergeleken met de liefde van een moeder voor haar kinderen die zij nooit zal vergeten (Js 49,15). Van Christus wordt gezegd dat hij teder is (Heb 5, 2) en zo bezorgd als een kloek die haar kuikens wil beschermen (Mt 23, 37). Zelfs Paulus noemt zichzelf soms een moeder (1 Tes 2, 7; Gal 4, 19).

Er zijn echter drie specifieke redenen waarom deze symboliek van Bruid en Bruidegom vrouwelijke priesters niet uitsluit.

1. In de Schrift wordt de symboliek van Bruid en Bruidegom nooit toegepast op het priesterschap van Christus.
2. In de liturgie van de eucharistie wordt terloops verwezen naar de symboliek van Bruid en Bruidegom, maar de symboliek van Christus als Bemiddelaar van het heil is verreweg het sterkst.
3. De symboliek van Bruid en Bruidegom is zelf ambivalent. Iedere Christen vertegenwoordigt zowel Bruid als Bruidegom.

In de Schrift wordt de symboliek van Bruidegom en Bruid nooit toegepast op het priesterschap van Christus.

“Zowel Inter Insigniores en het commentaar erop verwijzen naar de teksten waarin de verhouding van Christus met de Kerk dezelfde is als die tussen bruidegom en bruid. Vervolgens breidt de Verklaring dit beeld theologisch uit op een wijze die niet te vinden is in het Nieuwe Testament: de priester vertegenwoordigt Christus en moet daarom van het mannelijk geslacht zijn. In het Nieuwe Testament wordt dit beeld alleen gebruikt voor Christus en de Kerk, en nooit uitgebreid tot het priesterschap.”

John R. Donahue, ‘A Tale of Two Documents’, in Women Priests, door L. and A. Swidler, Paulist Press, New York 1977, pag. 25-36; vgl. J. R. Donahue, “Women, Priesthood and the Vatican,” America, Vol. 136 (April 2 1977), pag. 286-287. John R. Donahue, SJ is Geassocieerd Professor in het Nieuwe Testament aan de Vanderbilt Theologische Hogeschool en schrijver van Are You the Christ? The Trial of Jesus in the Gospel of Mark. Hij is lid van het Bestuur van de Katholieke Bijbelvereniging en is momenteel lid van de Hoofdredactie van Journal of Biblical Literature.

In de liturgie van de eucharistie wordt terloops verwezen naar de symboliek van het feest van de Bruidegom , maar de symboliek van Christus als Bemiddelaar van het heil is verreweg het sterkst.

Vóór de Heilige Communie mag de priester de gelovigen uitnodigen om naar voren te komen met de formule: ‘Dit is het Lam van God dat de zonden van de wereld wegneemt. Gelukkig zijn zij die geroepen zijn tot zijn maaltijd.’

Hier wordt verwezen naar Joh 1,29 (het lam dat de zonden van de wereld wegneemt) en naar de uitroep: ‘Zalig zij die genodigd zijn tot de bruiloft van het Lam’ (Apk 19,9). Deze maaltijd, waarbij Jezus zelf de huisvader is, is de eschatologische vervulling in de hemel. Daarvandaan komt het beeld van bruid en bruidegom, dat de relatie van het verbond schildert tussen hem en de Kerk. Hier ligt ongetwijfeld een relatie met de eucharistische maaltijd.

Dergelijke toespelingen op bruidsmystiek zijn echter van secundair belang , zoals David Coffey aantoont:

“Er dient allereerst op te worden gewezen dat de formule van de uitnodiging die zo even werd genoemd dateert van de hervorming die plaatsvond na Vaticanum II, en dat het gebruik ervan vrijblijvend is. De Algemene Instructie van het Romeins Missaal vereist slechts dat de priester ‘de gelovigen uitnodigt deel te nemen aan de maaltijd…met woorden uit het evangelie’.43 Maar er zijn nog belangrijker overwegingen.”

“In de liturgie vertegenwoordigt de priester Christus als hoofd van het mystieke lichaam. Nog afgezien van het feit dat het leergezag dit onomwonden getuigt, is het de link die nodig is tussen het feit dat hij zowel de Kerk vertegenwoordigt als Christus, zoals we ook hebben aangetoond. Ik wil hier duidelijk maken dat in zoverre de priester de ene persoon, Christus, vertegenwoordigt, onder één specifiek symbool, het niet mogelijk is dat hij hem tegelijkertijd kan vertegenwoordigen onder een ander symbool. Hij kan dus niet tegelijkertijd Christus vertegenwoordigen als hoofd van het mystieke lichaam en als bruidegom van de kerk In de liturgie wordt weliswaar soms een toespeling gemaakt op het tweede symbool, maar de vertegenwoordiging is en blijft dezelfde, namelijk van Christus als hoofd. Toegegeven, deze toespeling is sprekender wanneer die wordt gemaakt door een man, maar ze zou ook gemaakt kunnen worden door een vrouw.”

David Coffey, ‘Priestly Representation and Women’s Ordination’, in Priesthood. The Hard Questions uitg. Gerald P. Gleeson, Columba, Dublin 1993, pag. 79-99; in ons geval pag. 96.

De symboliek van Bruid en Bruidegom is in zichzelf ambivalent. Iedere Christen vertegenwoordigt zowel Bruid als Bruidegom.

“Voortdurend getrouwd zijn bij volmacht is misschien niet de ideale relatie tussen Christus en de Christen. Christus is allereerst tegenwoordig in de Kerk, en de Kerk, dat zijn wij – wij zijn allen ‘een andere Christus’, wij zijn Christus in de wereld. Dit maakt deel uit van het priesterlijk karakter van het gehele kerkvolk, dat wij bemiddelaars zijn van Christus voor de wereld. Terwijl wij Christus zijn, is dit dienend priesterdom, dat is samengesteld uit ‘vertegenwoordigers van Christus’ óók samengesteld uit personen, die evenals wij lid uitmaken van de Kerk. Dat wil zeggen, het zijn leden van de bruid, de Kerk, die vrouwelijk is, terwijl zij tegelijkertijd Christus zijn, mannelijk, de bruidegom. Maar je kunt niet zeggen dat zij zowel bruid als bruidegom zijn, mannelijk en vrouwelijk tegelijk, uit hun aard zelf.”

“We kunnen dit alleen te boven komen als we zeggen dat er twee manieren zijn om naar een individueel lid van het priesterdom te kijken, als een priester waarin hij bepaalde functies heeft die te maken hebben met de persoon van Christus, en als lid van de Kerk, waarin hij een Christen is zoals wijzelf. Dat wil zeggen, dat hij de ene keer symbolisch een man is, en tegelijk symbolisch een vrouw, en geen van beide symbolische rollen wordt aangedaan of vervalst door zijn biologische rol. Met andere woorden, als een man lid kan zijn van de Kerk, symbolisch vrouwelijk, dan kan een vrouw lid zijn van het priesterdom, symbolisch mannelijk.”

Paul Lakeland, Can Women be Priests?, Mercier Press, Dublin 1975, pag. 64-65; vgl. ook zijn Theology and Critical Theory: The Discourse of the Church, Abingdon, Nashville 1990.

Conclusie

De symboliek die de verhouding tussen Christus en de Kerk ziet als die van een Bruidegom tot zijn Bruid maakt niet dat Christus bij de eucharistie niet kan worden vertegenwoordigt door een vrouwelijke priester.

Tekst van: John Wijngaards
Vertaling Theresia Saers

Vermeld a.u.b. dat dit documentontleend is aan www.womenpriests.org!