In de symboliek van de verlossing is Christus de Bruidegom, de Kerk zijn Bruid

Uit “INTER INSIGNIORES”:

(Het cursief in de tekst is van John Wijngaards)

29. Het heil dat de mensen door God wordt aangeboden, ofwel de vereniging met Hem waartoe zij worden geroepen, namelijk het verbond, werd reeds in het Oude Testament, bij de profeten, bij voorkeur beschreven onder het beeld van een huwelijksmysterie: het uitverkoren volk werd de vurig beminde bruid van God; zowel de joodse als de christelijke traditie hebben, altijd weer het Hooglied lezend, de innige vertrouwelijkheid van deze liefde onderkend; de bruidegom zal trouw blijven, hoe dikwijls de bruid ook zijn liefde teleurstelt, dat wil zeggen, hoe dikwijls Israël God ook ontrouw is (vgl. Hos. 1-3, Jer. 2). Maar toen de volheid van de tijd gekomen was (Gal. 4,4), is het Woord, de Zoon van God, daarom vlees geworden om in zijn bloed, dat voor velen tot vergeving van de zonden werd vergoten, een nieuw en eeuwig verbond aan te gaan en te bekrachtigen: zijn dood zou de kinderen van God, die verstrooid waren, weer samenbrengen; uit zijn doorboorde zijde werd de kerk geboren, zoals Eva uit de zijde van Adam werd geboren. Nu eerst wordt dit huwelijksmysterie dat de geschriften van het Oude Testament hebben aangekondigd en bezongen ten volle en voor altijd verwezenlijkt: Christus is de bruidegom;

30. de kerk is zijn bruid, die Hij daarom liefheeft, omdat Hij haar door zijn bloed heeft verworven, opdat Hij haar tot zich zou voeren heerlijk, heilig en onbesmet gemaakt en niet meer van haar gescheiden kan worden. Het thema van het huwelijk wordt immers ontwikkeld vanaf de brieven van de heilige Paulus (vgl. 2 Kor. 9, 2-1 Ef. 5, 22-33) tot de geschriften van de heilige Johannes (vooral Joh. 3, 29; Apok. 19, 7 en 9); het wordt echter ook aangehaald in de synoptische evangeliën, want zolang zij de bruidegom in hun midden hebben, kunnen zijn vrienden niet vasten (vgl. Mc. 2, 19); het Rijk der hemelen gelijkt op een koning die een bruiloftsfeest gaf voor zijn zoon (Mt. 22, 1-14). Door deze taal van de Heilige Schrift, geheel met symbolen doorweven, waardoor man en vrouw in hun innigste eigenheid worden weergegeven en geraakt, is ons het mysterie van God en Christus geopenbaard, dat in zich ondoorgrondelijk is.

31. Men mag dus nooit over het hoofd zien, dat Christus een man is. Om nu de betekenis van deze symboliek in de economie van de openbaring niet te veronachtzamen, dient men eraan vast te houden, dat in die handelingen die het wijdingsmerkteken vragen en waarin Christus zelf, de bewerker van het verbond, bruidegom en hoofd van de kerk, wordt vertegenwoordigd in de uitoefening van zijn heilswerk, wat op de voortreffelijkste wijze gebeurt in de eucharistie, zijn rol want dit is de oorspronkelijke betekenis van het woord 'persoon' - door een man moet worden vervuld. Maar dit komt volstrekt niet voort uit een zekere voortreffelijkheid in de man als persoon, in de orde der waarden, maar alleen uit een verschil dat, op het vlak van de taken en dienstbetrekkingen, op feiten steunt.

Voor de volledige tekst, zie: INTER INSIGNIORES.

Uit het Commentaar van de Heilige Congregatie voor de geloofsleer aangaande de Verklaring Inter Insigniores:

99. De opponenten vervolgen echter: het zou inderdaad belangrijk zijn, dat Christus vertegenwoordigd zou worden door een man, indien het man-zijn van Christus een wezenlijke rol in de heilseconomie speelde. Welnu, zeggen zij, men kan aan het geslacht geen bijzondere plaats in de hypostatische vereniging toekennen: wat wezenlijk is, is de menselijke natuur - niet meer - die door het Woord wordt aangenomen, niet de incidentele kenmerken zoals sekse of zelfs ras. Indien de kerk toestaat, dat mannen van alle rassen Christus geldig kunnen vertegenwoordigen, waarom kent zij vrouwen die bevoegdheid dan niet toe om Hem te vertegenwoordigen?

100. Wij moeten hierop eerst en vooral antwoorden, met de woorden van de verklaring, dat etnische verschillen 'de menselijke persoon niet zo diep raken als het verschil in geslacht'. Op dit punt stemt de bijbelse leer overeen met de moderne psychologie. Het verschil tussen de geslachten is echter iets wat door God vanaf het begin is gewild, volgens het verhaal in Genesis (dat overigens het evangelie ook aanhaalt), met het oog op de gemeenschap tussen mensen en om menselijke wezen voort te brengen. En eerst en vooral moet worden gesteld, dat het feit, dat Christus een man is en geen vrouw, niet bijkomstig noch onbelangrijk is met betrekking tot de heilseconomie.

101. In welke zin? Natuurlijk niet in de materiële zin, zoals soms gesuggereerd in polemieken om haar in diskrediet te brengen, maar omdat heel de heilseconomie aan ons geopenbaard is door wezenlijke symbolen waarmee zij onlosmakelijk is verbonden, zonder welke Gods raadsbesluit niet te begrijpen zou zijn. Christus is de nieuwe Adam. Gods verbond met de mensen wordt in het Oude Testament gepresenteerd als een bruidsmysterie, waarvan de definitieve verwerkelijking het kruisoffer van Christus is.

102. De verklaring presenteert kort de stadia die de voortgaande ontwikkeling van dit bijbelse thema, onderwerp van veel exegetische en theologische studies, markeren. Christus is de bruidegom van de kerk, die Hij voor zich verwierf door zijn bloed, en het heil dat door Hem is gebracht, is het nieuwe verbond: door deze taal te gebruiken, toont de openbaring, waarom de menswording zich heeft gerealiseerd volgens het mannelijk geslacht en maakt zij het onmogelijk deze historische werkelijkheid te ontkennen. Om deze reden kan alleen een man de rol spelen van Christus, een teken zijn van zijn tegenwoordigheid, kortom Hem vertegenwoordigen (dat wil zeggen een effectief teken zijn van zijn tegenwoordigheid) bij de wezenlijke handelingen van het verbond.

103. Zou men bij het overbrengen van de boodschap, in de beschouwing van het mysterie en in het liturgisch leven voorbij kunnen gaan aan dit bijbels symbolisme? De vraag stellen, zoals in sommige recente studies is gedaan, is de hele structuur van de openbaring ter discussie stellen en de waarde van de schrift verwerpen. Het betekent bijvoorbeeld, dat 'in elke periode de kerkelijke gemeenschap beroep doet op het gezag dat zij van haar Stichter heeft ontvangen om de beelden te kiezen die haar in staat stellen Gods openbaring te ontvangen'. Dat is misschien nog een grotere miskenning van de menselijke waarde van het bruidsthema in de openbaring van Gods liefde.

Voor de volledige tekst, zie: Officieel Commentaar op INTER INSIGNIORES.