Vrouwelijke diakens in historische documenten

de juiste uitleg van de overlevering

* bijbelse overlevering

* dynamische overlevering

* latente overlevering

* gerijpte overlevering

Uit literaire bronnen zijn ons uit verschillende delen van het Byzantijnse Rijk vele gegevens omtrent diaconessen bekend. De voornaamste kathedraal van Constantinopel, de Aya Sofia, telde onder haar geestelijkheid 60 priesters, 100 mannelijke diakens en 40 vrouwelijke diakens (Justinianus, Novella 3.1). De namen van heel wat vrouwen die diaken gewijd waren zijn bekand, dikwijls door hun connecties met kerkelijke leiders. Ze vertegenwoordigen duizenden andere wier namen onbekend blijven, zoals die van mannelijke priesters en diakens. Hier volgen wat voorbeelden.

•Olympias in Constantinopel was gewijd door bisschop Nektarios. Ze was bevriend met Gregorius van Nazianza en later met Johannes Chrysostomus, die ze buitengewoon geholpen heeft tijdens zijn conflict met de keizer en tijdens zijn verbanning. Ze stierf in 418.

• ‘Anonyma’, van wie we weten dat ze tijdens de vervolging van Juliaan (361-363) in Antiochië werkzaam was.

•Procula en Pentadia, twee vrouwelijke diakens aan wie Chrysostomus brieven geschreven heeft.

•Salvina , die later diaken in Constantinopel geworden is, schreef brieven aan Hiëronymus.

•De diaken Anastasia , die Severus, Bisschop van Antiochië, in zijn brieven noemt.

•De diaken Macrina, zus van Basilius de Grote, en haar vriendin de diaken Lampadia.

•De diaken Theosebia , vrouw van Gregorius van Nyssa.

De namen van vrouwelijke diakens zijn ook bewaard gebleven op grafstenen. Minstens 32 zijn er geïdentificeerd. Hier volgen een paar typische voorbeelden:

* Sofia van Jeruzalem (vierde eeuw?). Het Griekse opschrift luidt: ‘Hier ligt de dienares en maagd van Christus, de diaken, de tweede Febe [Rom. 16,1], die vredig heenging op de 21^ste dag van maart ... Moge de Heer God ...’ (Revue biblique, New 1 (1904) p. 260-262).

* Theodora van Gallië (het huidige Frankrijk) had dit Latijnse opschrift op haar graf: ‘Hier rust in vrede en in dankbare herinnering Theodora de diacones, die ongeveer 48 jaar oud geworden is en overleed op 22 juli 539.’

* Een andere grafsteen gevonden in Delphi, Griekenland, en daterend van de 5de eeuw, houdt een zekere Athanasia in herinnering.‘De zeer vrome diacones Athanasia, tot diacones aangesteld door zijne heiligheid bisschop Pantamianos, nadat ze een onberispelijk leven geleid had. Hij heeft deze graftombe opgericht op de plaats waar haar eerbaar [lichaam?] ligt. Als iemand het waagt deze tombe waarin de diacones begraven ligt te openen, moge hij dan het lot van Judas ondergaan, die onze Heer Jezus Christus verraden heeft ... De priesters die ....’ . ”
(H.Leclercq, Dictionnaire de’Archéologie Chrétienne, Paris 1921, vol. IV, col. 570-571).

* Weer een andere grafsteen herinnert in Jeruzalem aan de diacones Eneon, die de zieken verzorgd heeft: ‘Graf van Eneon, dochter van Neoiketis, diacones in dit ziekenhuis.’ (Maffei, Museum Veronense, Verona 1749, p. 179).

Meer bijzonderheden kan men vinden bij de volgende auteurs:

• Kristin Arnt, Die Diakonissen der armenischen Kirche in kanonischer Sicht, Wenen 1990.
• Eva Maria Synek, Heilige Frauen der frühen Christenheit, Würzburg 1994.
• Ute Eisen, Ämtsträgerinnen im frühen Christentum, Göttingen 1996.

John Wijngaards

Terug naar Vrouwelijke diakens - Overzicht?
Lees ‘Toen Vrouwen nog Diakens waren ’ in De Bazuin 23 Juli 1999.

Vertaling: Theo van Schaick fic

Vermeld a.u.b. dat dit documentontleend is aan www.womenpriests.org!