Kobiety uważano za niższe istoty

Na przestrzeni całej historii Kościoła uważano, że kobiety są istotami niższymi z natury i według prawa.

1. Filozofia grecka przejęta przez chrześcijaństwo uważała, że kobiety są z natury niższe od mężczyzn.
2. Prawo Rzymskie, na podstawie którego powstały prawa Kościelne, nadawało kobietom niski status społeczeny. Kobiety nie były równouprawnione ani w rodzinie ani w społeczeństwie.
3. Niektórzy Ojcowie Kościoła motywowali ogólnie przyjęty niski status kobiet tekstami Pisma Świętego: uważali, że jedynie mężczyzna został stworzony na podobieństwo Boga. Ponaddto Św. Paweł zabronił kobietom nauczać w Kościele.
4. “Reguły Kościelne” pochodzące z pierwszego tysiąclecia Kościoła również wykazują przekonanie o niższości kobiet.
5. Teolodzy również przejęli ten sposób myślenia, tak że antykobiece poglądy Greków i Rzymian stały się integralną częścią teologicznych rozważań.
6. Prawodawcy formułowali prawo kościelne na podstawie prawa rzymskiego jak i też na podstawie negatywnych sformułowań Ojców Kościoła i lokalnych synodów kościelnych.

Znając to tło nie można się dziwić, że ogromna większość Ojców Kościoła, autorów Prawa Kanonicznego, teologów i przywódców kościelnych uważała, że tego rodzaju “niższa istota” nie mogła otrzymać święceń kapłańskich.

Jasno więc widać, że społeczne i kulturalne uprzedzenia unieważniały ich osąd czy kobiety są zdolne do otrzymania święceń kapłańskich.

Według Arystotelesa i Platona kobiety są “istotami z natury niższymi”.

W opinii Platona (427-347 przed Chr.), kobiety są wynikiem fizycznej degeneracji istoty ludzkiej. “Jedynie mężczyżni zostali bezpośrednio stworzeni przez bogów i obdarzeni duszą. Ci, którzy prowadzą dobry żywot powrócą do gwiazd, lecz można przypuścić, że tchórze lub [prowadzący zły żywot] w następnym wcieleniu przejmą naturę kobiecą”.

Arystoteles (384-322 przed Chr.) uważał, że kobiety są “nieudanymi" ludżmi.

• Kobiety były ‘bezpłodnymi mężczyznami’. “Samica, poniewż brakuje jej naturalnego żaru, nie jest w stanie ‘gotować’ swoich płynów menstruacyjnych do właściwego punktu przemiany, w którym stałyby się nasieniem. Z tego względu jedynym jej wkładem w tworzeniu zarodka jest surowiec, oraz ‘gleba’, w której może się rozwijać”. Jej niezdolność do wytwarzania nasienia wskazuje, że jej rozwój jest niekompletny
• Mężczyzna dominuje w społeczeństwie z racji wyższej inteligencji. Jedynie mężczyzna jest pełnym człowiekiem. “Stosunek między mężczyzną i kobietą jest z natury taki, że mężczyzna znajduje się wyżej, kobieta niżej, że mężczyzna rządzi a kobieta jest podwładna.”

• By znależć dalsze szczegóły i odnośniki przeczytaj Grecka filozofia na temat niższoś ci kobiet.
• Zobacz również świetny artykuł Kim Power, “ O Świątobliwych mężach i medycynie: starożytna biologia i Ojcowie Kościoła o naturze kobiety”. (Of godly men and medicine: ancient biology and the Christian Fathers on the nature of woman).

Prawo rzymskie przyznawało kobietom bardzo niski status.

Według prawa rzymskiego, mąż był absolutnym panem i władcą.

• Żona była jego własnością i była od niego kompletnie uzależniona.
• Mógł ją dowolnie ukarać.
• W dziedzinie własności rodzinnej żona nie posiadała nic. Wszystko co odziedziczyła ona sama lub jej dzieci należało do jej męża,łącznie z posagiem który wniosła do małżeństwa.

W rzymskim prawie cywilnym uprawnienia kobiet były również bardzo ograniczone. Powody ograniczania kobiet jakie prawo rzymskie podawało są określane jako ‘słabość jej płci’, lub ‘głupota jej płci’.Z kontekstu widać wyrażnie, że problem nie leżał w fizycznej słabości kobiet, lecz w tym co dostrzegano w nich jako brak trzeźwego osądu i niemożność logicznego myślenia.

• Kobiety nie mogły piastować żadnych urzędów.
• Kobiety nie mogły występować osobiście w rozprawach sądowych, przy zawieraniu kontraktów, występowaniu jako świadkowie i t.p.
• Kobiety były zaliczane razem z nieletnimi, niewolnikami, skazańcami i głuchoniemymi; to jest z ludźmi, których osądowi nie można było zaufać.

By znaleźć dalsze szczgóły i odnośniki zobacz Uprawnienia kobiet w prawie rzymskim.

Ojcowie Kościoła uważali kobietę za istotę niższą.

Tradycja przeważająca wśród Rzymian i Helenistów widziała społeczeństwo w formie wyższych i niższych warstw. Kobiety z natury znajdowały się niżej od mężczyzn. Nie zdziwimy się więc, że miało to wielki wpływ na osądy Ojców Kościoła.

Niższy status kobiety był przyjmowany bez zastrzeżeń.

• “Według natury i według prawa stan kobiety podlega mężczyźnie.” Ireneusz, Fragment nr. 32
• Jest to naturalny porządek rzeczy wśród ludzi, że kobiety usługują swoim małżonkom, a dzieci rodzicom, gdyż sprawiedliwe jest by niższe służyło wyższemu... Jest naturalną i słuszną rzeczą by słabszy umysł służył mocniejszemu. Słusznie to widać w stosunku pomiędzy panem i niewolnikiem, by ten, który przewyższa umysłem, przewyższał również władzą. Św. Augustyn, Rozważania nad siedmioksięgiem, Księga I i sek; 153
• Nie można również wątpić, że jest to bardziej zgodne z prawami natury, że mężczyżni powinni mieć władzę nad kobietami niż odwrotnie. Na tej zasadzie apostoł mówi: “Głową żony jest mąż” i “Żony, bądźcie uległe mężom waszym. Również PiotrApostoł pisze: “Tak Sara posłuszna była Abrahamowi, nazywając go panem”. Św. Augustyn, ‘O pożądaniu’, księga I, roz, 10.
• “Apostoł pragnie by kobiety, będąc istotami niższymi, były bez skazy, aby Koścół Boży pozostał nieskazitelny. Ambrosiaster, O 1-szym liście do Tymoteusza 3,11.
• Kto inny naucza w ten sposób opprócz kobiet? Doprawdy, kobiety to słabe stworzenia, niegodne zaufania i mało inteligentne. Znowu widzimy, że szatan umie sprawić by kobiety rzygały głupstawmi, tak jak się to właśnie stało w wypadku Quintilli, Maksymy i Pryscylli” Epifaniusz, Panarion 79, i sek;1.

Potwierdzenie niskiego statutusu kobiet często wyrażało się w przekonaniu, że jedynie mężczyzna, a nie kobieta, został stworzony na podobieństwo Boga.

• “Tak łatwo (kobieto) zniszczyłaś mężczyźnę, obraz Boga”.Tertullian, De Cultu Feminarum, ks. 1 roz 1
• Jakże więc Bóg miałby nie przyznać żadnych podobnych ustępstw mężczyznom (raczej niż kobietom), na podstawie większego zbliżenia, jako że mężczyzna jest “na jego podobieństwo”, czy też na podstawie większego wysiłku? Lecz jeśli nie (ustąpił w niczym) mężczyźnie, tym bardziej kobiecie”.Tertulian, virg. vel., roz. 10)
• Kobiety muszą zakrywać głowy, gdyż nie są na obraz Boga. Jakże można twierdzić, że kobieta jest na obraz Boga, gdy wiadomo, że jest poddana mężczyżnie i nie posiada żadnego autorytetu? Gdyż nie może nauczać ani być świadkiem w sądzie, nie ma praw obywatelskich, ani nie może być sędzią - a więc z pewnością nie może sprawować władzy” Ambrosiaster, O 1-szym liście do Koryntian 14, 34.

Ojcowie również przyjęli zdanie Arystotelesa, że ojciec, będący pełnym człowiekiem, daje nasienie, a matka jest jedynie glebą w której ono rośnie.

• “Tak więc gleba, czyli łono, przyjmuje człowieczeństwo, żywi je przyjmując je za własne, a żywiąc i tworząc ciało dzieli je na różne członki. Św. Hieronim, List do Pamachiusza.
• “Zamykają się z kobietami i usprawiedliwiają się z grzesznych uścisków cytatem: ‘Wszechwładny Ojciec bierze ziemię za małżonkę, zsyłając na nią płodne wody, by z jej łona móc zebrać obfite płody”.Św. Hieronim, List 133 Do Ctesifona, °3
• Zobacz również. świetny artykuł Kim Power: ‘O świątobliwych mężach i medycynie: starożytna biologia i Ojcowie Kościoła o naturze kobiety’.(‘Of godly men and medicine: ancient biology and the Christian Fathers on the nature of woman’).

Wczesne ‘Reguły Kościelne’ i niski status kobiet

Uprzedzenia o tym, że kobiety są niższe z natury odzwierciadlają się również w niektórych regułach postępowania w Kościele ustanowionych dla kobiet.

• “Jeśli mężczyzna jest głową kobiety i otrzymał w przeszłości święcenia kapłańskie, nie byłoby sprawiedliwie skasować porządek stworzenia i porzucić to, co najważniejsze dla najdalszej części ciała. Gdyż kobieta jest częścią ciała mężczyzny, wzięta z jego boku i od niego zależna, odłączona od niego dla rodzenia dzieci. Gdyż Bóg mówi:”On będzie panował nad tobą”. Gdyż najważniejszą częścią kobiety jest mężczyzna, będący jej głową. Lecz jeśli w poprzednich wskazaniach nie pozwoliliśmy im nauczać, jak można im pozwolić, wbrew naturze, wykonywać funkcje kapłańskie. Gdyż wyświęcanie kobiet by usługiwały boginiom należy do ciemnych praktyk bezbożnych pogan, a nie jest ustanowione przez Chrystusa. Bo gdyby kobiety miały udzielać chrztu, z pewnością Pan nasz byłby ochrzczony przez swą Matkę a nie przez Jana; lub, gdy nas wysłał by chrzcić, byłby również wysłał z nami kobiety w tym samym celu. Lecz przeciwnie, ani przez wskazania ani na piśmie, nigdzie nic takiego nie nakazał znając porządek natury i słuszność postępowania; będąc Stwórcą natury i Prawodawcą wskazań.” Konstytucje Apostolskie, III, nr 9.
• Ten sam teks jest cytowany w Statuta Ecclesiae Antiqua roz. 41, które były szeroko znane w Średniowieczu.
• “Kobietom nie wolno zabierać głosu w czasie Świętej Liturgii; lecz według słów Pawła Apostoła “niech milczą, albowiem nie pozwala się im mówić, ale mają być poddane, jak i Zakon mówi. A jeśli się czego chcą nauczyć, niechże w domu swych mężów pytają”. Sobór w Trullo, kanon 70.

Teolodzy przyjmowali niższość kobiet

Teolodzy Średniowiecza, dla których żródłem rozważań były grecka filozofia, prawo rzymskie, nauczanie Ojców Kościoła i kanony kościelne, przejęli tym samym uprzedzenia o niższości kobiet.

• * Trzy są powody dla których mówi się, że mężczyzna a nie kobieta jest obrazem Boga. Po pierwsze: tak jak Bóg jest jeden i wszystko od Niego pochodzi, tak samo od początku jeden człowiek został stworzony i wszystko pochodzi od niego. Tak więc w tym znaczeniu jest on podobny Bogu, mianowicie, że jak wszystko pochodzi od jednego Boga, tak wszystkie istoty ludzkie pochodzą od tego jednego człowieka. Po drugie, jak z boku Chrystusa gdy zasnął na krzyżu wypłynęła krew i woda, przedstawiające sakrament Kościoła który przez nie się narodził, istnieje nadal i stał się oblubienicą Chrystusa, tak z boku Adama śpiącego w raju uformowana została jego oblubienica, gdyż Ewa pochodzi z żebra wyjętego z jego boku. Po trzecie: jak Chrystus jest głową Kościoła i rządzi Kościołem, tak mąż jest głową kobiety i rządzi nią. Tak więc z tych trzech względów twierdzimy, że mężczyzna a nie kobieta jest obrazem Boga, tak więc mężczyzna nie może być, tak jak kobieta, znakiem uległości, lecz znakiem wolności i pierwszeństwa. Jednakże istnieje czwarte podejście, w którym można stwierdzić, że i mężczyzna i kobieta są obrazem Boga. Ma ono źródło w słowach: ‘Uczyńmy człowieka’ to znaczy ’uczyńmy go na obraz i podobieństwo nasze’, czyli zdolnego do poznania istoty boskiej poprzez rozum, intelekt, pamięć, i przez ducha - a to powiedziane zostało zarówno o kobiecie jak i o mężczyźnie. Huguccio, Suma, kan.33, kw.5, roz. 13
• * “Kobiety nie mogą zajmować żadnych odpowiedzialnych stanowisk.... Kobiety nie mogą ....wykonywać funkcji obywatelskich.... Celem dla którego natura stworzyła kobiety jest rodzenie dzieci.....Mężczyzna jest obrazem Boga..... Łono jest glebą, w której rozwija się nasienie....itd". Johannes Teutonicus, Apparatus, passim.
• * “Kobiety nie mogą podejmować odpowiedzialności należących do mężczyzn. To stosuje się nawedo kobiet wysoko urodzonych i do przełożonych zakonów.... Osiemnaście powodów dla których kobiety są gorzej sytuowane od mężczyzn. Henrick de Sergusio, Commentaria, I fol. 173r, 204v.
• Kobiety nie nadają się do otrzymania święceń, gdyż święcenia są zastrzeżone dla doskonałych członków Kościoła, ponieważ istnieją by przekazaywać łaskę innym. Ale kobiety nie są doskonałymi członkami, a są nimi jedynie mężczyźni". * “Dodajmy, że kobieta nie jest obrazem Boga, a jedynie mężczyzna.Guido de Baysio, Rosarium, k. 27, kw. 1, rozdz.. 23.
• * “Słuszne jest, że kobieta nie posiada władzy kluczy (duchowej władzy apostolskiej), gdyż nie jest stworzona na podobieństwo Boga, lecz jedynie mężczyzna jest chwałą i podobieństwem Boga. Dlatego kobieta ma być podległa mężczyżnie i być jego niewolnicą, a nie odwrotnie”. Antoni de Butrio, Commentaria, II, fol. 89r.

Tomasz z Akwinu poszedł w ślady Arystotelesa, uważając, że poczęcie kobiety należy przypisać wadliwemu nasieniu. Męski "semen" dąży do poczęcia pełnego człowieka, to jest mężczyzny, lecz czasem nie osiąga tego i produkuje kobietę. Kobieta jest więc ‘mas occasionatus,’ nieudanym mężczyzną. Nie jest również stworzona na podobieństwo Boga.

• "W odniesieniu do natury partykularnej kobieta jest czymś niedoszłym i niewydarzonym. Czemu? Bo tkwiąca w nasieniu mężczyzny siła czynna zmierza do utworzenia czegoś doskonałego: podobnego do siebie co do płci męskiej. A że rodzi się kobieta, dzieje się to albo z powodu słabości nasienia, albo z powodu jakiejś niedyspozycji materii [która pochodzi od kobiety], albo też spowodowało to coś z zewnątrz, np. wiatry południowe, o których (filozof) pisze, że są wilgotne. Natomiast w odniesieniu do natury powszechnej kobieta nie jest czymś niewydarzonym, ale z zamierzenia natury przeznaczona jest do dzieła rodzenia. A to zamierzenie natury powszechnej zależy od Boga, który jest powszechnym twórcą natury. I dlatego, ustanawiając naturę, powołał do bytu nie tylko mężczyznę, ale i kobietę.” Suma teologiczna, 1, zag. 92, art. 1
• "Ze względu na to, w czym głównie ziszcza się treść obrazu, mianowicie ze względu na naturę myślącą zarówno w mężczyźnie jak i w kobiecie widnieje obraz Boga. Pod pewnym ubocznym względem prawdą jest, że obraz Boga znajduje się w mężczyźnie w inny sposób niż w kobiecie, gdyż mężczyzna jest początkiem i celem kobiety, tak jak Bóg jest początkiem i celem całego stworzenia. Stąd też Apostoł po słowach: “Mężczyzna... jest obrazem i chwałą Boga, a kobieta jest chwałą mężczyzny” uzasadnia to twierdzenie dodając (1 Kor. 11,8): To nie mężczyzna powstał z kobiety, lecz kobieta z mężczyzny. Podobnie też mężczyzna nie został stworzony dla kobiety, ale kobieta dla mężczyzny”. Suma teologiczna, 1, zag. 93 art. 4
• "Gdyby więc kobieta stała się przedmiotem wszystkich obrzędów związanych ze święceniami kapłańskimi, nie otrzymałaby sakramentu kapłaństwa. Ponieważ sakrament jest znakiem tego, co się dokonuje w sakramencie, konieczne jest do jego ważności nie tylko to, co on sprawia, ale także znak tejże rzeczywistości, jak już powiedziano. I tak do ważności sakramentu ostatniego namaszczenia musi być chory, aby zaznaczyć przez to potrzebę uzdrowienia. Otóż płeć żeńska nie może oznaczać jakiejś wyższości stopnia, gdyż kobieta jest w stanie uzależnienia. Nie może więc przyjmować sakramentu kapłaństwa. Suma teologiczna, Supl., zag. 39 art. 1.

Prawo Kościelne utrwaliło niższość kobiet

Domniemana niższość kobiet wkroczyła w prawo Kościelne przede wszystkiem przez Decretum Gratiani (1140 po Chr.),który stał się oficjalnym prawem Kościelnym w r. 1234 i był zasadniczą częścią Prawa Kanonicznego obowiązującego aż do 1916 r.

• ‘Kobieta’ oznacza ‘słabość umysłu’.
• Kobieta jest we wszystkim podległa mężowi, gdyż znajduje się w poddaństwie.
• Kobieta nie jest stworzona na podobieństwo Boga.
• Żony z natury podlegają swoim mężom.
• Kobietom nie wolno jest dawać funkcji liturgicznych w Kościele.
• Kobieta nie może zostać kapłanem ani diakonem
• Kobietom nie wolno jest nauczać w Kościele.
• Kobietom nie wolno jest nauczać ani udzielać chrztu.

Prawna sytuacja kobiet wobec Prawa Kanonicznego (1234-1916) została podsumowana następująco:

• Według zasad prawa cywilnego, kobieta nie może piastować żadnych urzędów. Według prawa Kościelnego kobiety są również odsunięte od wszelkich funkcji i urzędów duchownych.”
• “Z tego względu kobieta nie może otrzymać żadnych święceń. Gdyby je otrzymała , święcenia te nie będą miały sakramentalnego charakteru.
• “Żadna kobieta, choćby najbardziej świątobliwa, nie może ani wygłaszać kazań ani nauczać... ”
• “Żona podlega władzy męża, mąż nie podlega władzy żony. Mąż ma ją prawo ukarać. Żona jest obowiązana iść za nim , gdziekolwiek on zdecyduje zamieszkać.”
• Kobieta jest zobowiązana do większej skromności aniżeli mężczyzna”.
• “Kobietę usprawiedliwia strach bardziej niż mężczyznę. Nie ma obowiązku udać się do Rzymu dla otrzymania rozgrzeszenia z ekskomuniki”.

L'Abbé André, Droit Canon, Paryż 1859, tom 2, kol. 75.

Kodeks Prawa Kanonicznego ustanowiony w r. 1917 zawierał następujące kanony oparte na domniemanej niższości kobiet:

• “Żona, nie mająca separacji prawnej od męża, automatycznie zachowuje jego miejsce zamieszkania”.Kan. 93, º 1.
• “Jedynie klerycy [płci męskiej] mają władzę kapłańską i jurysdykcję Kościelną, oraz mają prawo do beneficjów i pensji Kościelnych".
• Kan. 118[W wypadku bractw lub pobożnych stowarzyszeń, założonych w nabożnych lub charytatywnych celach], kobiety nie mogą być ich członkami, z wyjątkiem tego gdy dążą do zdobycia odpustów i łask duchowych przyznawanych członkom płci męskiej”
• Kan. 709, 2 “Jedynie ochrzczony mężczyzna może uzyskać święcenia kapłańskie”. Kan. 968, 1
• “[W procesie kanonizacyjnym] każdy wierny może wysunąć prośbę o wszczęcie procesu. ...Mężczyżni mogą działać we własnym imieniu lub przez oficjalnie ustanowionego prokuratora; kobiety jedynie przez prokuratora".Kan. 2004, 1

Nowy kodeks prawa kanonicznego (1983r) wprowadził pewne poprawy w statusie kobiet w Kościele. Usunięto dyskryminację na podstawie płci w kwestii zamieszkania (k.104), miejsca małżeństwa (k. 1115) lub pochówku (k.1177), jak również:

• Kobietom wolno jest występować jako sędziowie doradczy w trybunałach (k.1421, 2).
• Kobiety wolno upoważnić do głoszenia kazań w Kościele (k.766).
• Kobietom wolno jest powierzyć opiekę duszpasterską lokalnych wspólnot k.517, 2).

Jednakże w innych dziedzinach dyskryminacja trwa dalej:

• “ Jedynie ochrzczony mężczyzna może otrzymać święcenia kapłańskie” Kan. 1024
• To automatycznie odcina kobiety od sprawowania władzy w Kościele. “Według przepisów prawa, ci, którzy otrzymali święcenia kapłańskie są zdolni do sprawowania władzy, która istnieje w Kościele z nadania Bożego i jest również nazywana władzą sądowniczą. Kan. 129, 1
• “ Jedynie klerycy mogą otrzymać te uprawnienia których sprawowanie wymaga władzy święceńj i władzy sądowniczej”. Kan. 274, 1

Wniosek

Faktem jest, że wielu Ojców Kościoła, specjalistów od prawa kanonicznego, teologów i przywódców Kościelnych było zdania, że kobiety nie mogły otrzymać święceń. Nie ma wątpliwości, że te opinie opierały się, i nadal się opierają, na uprzedzeniu, które zakłada, że kobieta jest istotą niższą.

Jasne jest, że te społeczne i kulturalne uprzedzenia sprawiły, że ich osąd o możności otrzymania święceń przez kobiety jest bezwartościowy.

Cytując ten dokument prosimy podać jako źródło www.womenpriests.org!